<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>79. Instrumentum exsecutionis del testamento di Andrea de Casali Aspero</title>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Donatella Gerardi</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>mark-up by</resp>
          <name>Donatella Gerardi</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 458r-461v, n. 141 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography">Pedìo, Cartulario della Basilicata, III, p. 139.</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Meulo de Sacco di Potenza, giudice, Gregorio, arciprete della Santissima Trinità, Dionisio de Mariosa e Coletta de Casali Aspo ‹ovvero Aspero›, agendo in qualità di esecutori ed epitopi delle volontà testamentarie del fu Andrea de Casali Aspo ‹ovvero Aspero› e, in particolare, in ossequio a una clausola contenuta nel testamento del predetto Andrea in forza della quale il testatore aveva lasciato alla luminaria della chiesa di S. Gerardo di Potenza un appezzamento di terra sita in contrada Ponte ‹Sancti› Ronci, volendo dare esecuzione a detta clausola, procedono alla immissione di Giacomo de Padula e Angelo domini Vlasii, prepositi della predetta chiesa di S. Gerardo, nel possesso di detta terra, con la facoltà di tenerla, possederla, locarla, usufruirne o gabellarla a qualsiasi persona essi vogliano, per l’utilità di detta chiesa; fissano quindi per i contravventori di detto contratto una pena pari a dieci once d’oro e stabiliscono altresì che, qualora la chiesa di S. Gerardo sia destituita di detta terra in seguito a sua vendita  o alienazione, gli epitopi – oltre alla suddetta pena - sono tenuti a risarcire la chiesa versando la somma di quattro once d’oro, pari al valore della terra in questione, da ricavarsi o dai beni di Andrea testatore, ovvero dalle proprie sostanze.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1383-02-04</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 458r) In nomine domini nostri Iesu Christi amen. Anno a nativitate ipsius millesimo trecentesimo octuagesimo tercio, regnante serenissimo domino nostro
          <persName key="Carlo III" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q311861">Carulo tercio</persName>
          Dei gratia
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Hierusalem</placeName>
          et
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          rege,
          <placeName key="Provenza, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2991382">Provincie</placeName>
          et
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalquerii</placeName>
          ac
          <placeName key="Piemonte" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1216">Pedimontis</placeName>
          comite, regnorum vero eius anno secundo feliciter amen, die quarto mense februarii, VI indicionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Angelo de notario Andrea, giudice annuale di Potenza">iudex Angelus notarii Andr[ee]</persName>
          ipsius civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          annalis iudex,
          <persName key="Masello Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitana">Masellus Strambus</persName>
          publicus ubilibet per provincias
          <placeName key="Principato citra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q15141466">Principatus citra</placeName>
          <placeName key="Principato ultra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3403566">et ultra serras Montorii</placeName>
          ,
          <placeName key="Basilicata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1452">Basilicate</placeName>
          ac
          <placeName key="Capitanata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q384852">Capitinate</placeName>
          regia authoritate notarius et testes subscripti de eadem terra ad hoc specialiter vocati et rogati, publico presenti scripto notumfacimus et testamur quod predicto die ibidem in nostri presentia constitut(i) nobilis virii
          <ref target="#Nqzfxdckor" type="alpha" />
          <persName key="Meulo de Sacco, giudice">iudex Meulus de Sacco</persName>
          , habitator civitate ‹sic›
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          et dominus
          <persName key="Gregorio, arciprete della Ss. Trinità di Potenza">Gregorius archipresbiter</persName>
          <placeName key="Ss. Trinità di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q17624796">Sancte Trinitatis</placeName>
          , domnus
          <persName key="Dionisio de Mariosa, prete e canonico">
            Dionisius de Manosa
            <ref target="#Np1h52ezou" type="alpha" />
          </persName>
          et
          <persName key="Coletta de Casali Aspero">
            Coletta de Casali Aspo
            <ref target="#N0bef9yxoe" type="alpha" />
          </persName>
          , civis Potentinus, extributoris
          <ref target="#N9qg0nakr7" type="alpha" />
          et epitropi ultimi testamenti condam magistri
          <persName key="Andrea de Casali Aspero">Andree de Casali Aspo</persName>
          conditi ‹et› ordinati per eum, quod anal(ite)r
          <ref target="#N7582vtz8h" type="alpha" />
          constitit evidenter // (c. 458v), ipsi quidem episcopi
          <ref target="#Ng7usfw4ru" type="alpha" />
          volentes, ut tenent, pro anima dicti testatoris testamentum ipsum tenent ‹sic› observari et illud iuxta suas clausulas observare, iuste ‹sic› ipsius testatoris beneplacitum et mandatum, iuxta ment(em) et seriem eiusdem clausule annotate et contente in testamento predicto, cuius tenor inter alia talis est: «item legavit luminarie
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Sancti Girardi</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          , pro anima sua, petiam unam terre que esse dicitur intrate
          <placeName key="Ponte S. Roncii (Ponte S. Oronzo)">
            Ponte Roncii
            <ref target="#Ng43rzuh9x" type="alpha" />
          </placeName>
          que fuit
          <persName key="Angelina de G[.]ella">Angeline de G[.]ella</persName>
          et postea per consequens
          <persName key="Antonio de Aliduca">A[nto]nii de Aliduca</persName>
          , quam habuit idem testator a dicto
          <persName key="Antonio de Aliduca">Antonio</persName>
          pro quadam fideiussione facta ex[inde] per manus testator(is) nomine ipsius
          <persName key="Antonio de Aliduca">Antonii</persName>
          »; iuxta clausulam tu(m) dicti testamenti, continuentur
          <ref target="#Nch5ag15ro" type="alpha" />
          et tenorem, dictus
          <persName key="Meulo de Sacco, giudice">iudex Meulus</persName>
          , archipresbiter et alii episcopi superius nominati, volentes efficaciter intendere et illam pro quiete anime dicti testatoris adimplere, in nostrum qui supra iudicis et notarii ac testimonium subscriptorum  ‹presentia› petiam dictam petiam terre pro luminarie ‹sic›
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">Sancti Girardi</placeName>
          , ut in ipsa clausula continet, coram nobis et nomine // (c. 459r) dicte ecclesie assignaverunt, tradiderunt, dederunt et per fustis tradicionem  venerabilem ‹sic› viris dopno
          <persName key="Giacomo de Padula">Iacobo de Padula</persName>
          et
          <persName key="Angelo domini Vlasii (ovvero Blasii), diacono">diacono Angelo domini Vlasii</persName>
          , prostris dicte ecclesie, illam terram seu ipsam possessionem recipientibus ex nunc pro ut ex tunc, ex tunc ‹prout ex nunc› pro ecclesia supradicta, i[n]decentes itaque episcopo ipsi inductor proster
          <ref target="#Nhmq9yhxgp" type="alpha" />
          nomine dicte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Sancti Girardi</placeName>
          in possessionem dicte terre pro omni tempore ad tenendum, possidendum, locandum et dislocandum, uti fruendum ac cabellandum quibuscumque personis, omni te[mpo]re, p[ro] parte et nomine ecclesie supra[dicte], nec non et quocumque modo de dicta terra dicta ecclesia seu capitulum ipsius voluerint faciendum in comodum dicte ecclesie utilitatis; pro quibus predictis omnibus et eorum singulis attendendis ‹et› inviolabiliter observandis quodque predicta omnia vera sunt et contra illa non veniendum per predictos episcopos seu alias personas contrarias, extraneas vel adversas, voluntarie obligaverunt se, heredes // (c. 459v) et successores suos ad penam unciarum auri decem, medietate dicte pene regie curie vel alteri curie ubi exinde facta fuerit reclamatio seu querela persolvenda et altera medietate in casu contraventionis predictorum episcopis, pro(stri)s seu predicto capitulo nomine dicte ecclesie conplicandum
          <ref target="#Nk0sv5spsy" type="alpha" />
          , totiens quotiens fuit exinde quomodolibet contrafactum, me predicto notario tamquam persona publica pro parte dicte curie et dictis prosteris ‹sic› nomine ipsius ecclesie pro se et e[cclesie] supradicte a prefatis episcopis solemniter stipu[lan]te ‹sic› penam ipsam; qua pena commissa vel non com[mis]sa, exa[pta v]el non exapta seu gratiose remissa, presens nichilominus [instrumentum], cum omnibus que in se continet, in suo semper robore et efficacia perseveret, cum refecione damnorum interesse et expensarum litis et extra litem que fierent propterea quoquomodo, de quibus stari et credi debeat exceptioni
          <ref target="#Nalqar3bll" type="alpha" />
          cum iuramento dictorum prostrorum vel eorum successorum, nulla alia probatione quesita teneri dictis prostris dicte ecclesie seu predicto capitulo nomine dicte ecclesie de empcione et defencione terre predicte, // (c. 460r) omni futuro tempore contra quocumque homines et personas pro dicta terra lites seu questiones quomodolibet inferentes ac epi[tro]pi ipsi subire iudicium nomine dicte ecclesie contra illas, eorum sumptibus et expensis; acto etiam expresse inter partes ipsas quod ubi fortasse aliquo tempore dicta petia terre, aliqua ratione vel causa sive iure per personam aliquam emiceret
          <ref target="#N0tqbnfnbw" type="alpha" />
          et illam alienaretur et transferetur ad man(us) proinde alterius persone quam ecclesie supradicte, ex qua ipsa ecclesia esset totaliter destituta, predic[ti] episcopi voluntarie et expresse ac solleniter, sti[pul]atione et pacto habito inter eos, obligaverunt se ad penam predictam capere, dare et assignare tantum de bonis dicti quondam magistri
          <persName key="Andrea de Casali Aspero">Andree</persName>
          [testato]ris ipsis prostris et eorum successoribus, nomine dicte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie sancti Girardi</placeName>
          , donec ipsi ‹sic› ecc[lesia] ‹de› unc(iis) quatuor de carlenis pro extimatione dicte terre fuerunt ‹sic› integre satisfactum ‹sic› ac integraliter contentatum ‹sic›; et ubi fortasse bona dicti testatoris capta vel capienda in casu per epitropos supradictos ad // (c. 460v) dictam summan unciarum quatuor assignandarum per eos prostris supradictis non assendent seu quomodolibet non valerent, quod illud quod deficerent in [...] dictarum unciarum quatuor predictarum de eorum bonis propris teneant eidem ecclesie seu prostris ipsius infallabiter et sine intermissione aliqua resarcire; renunciaverunt dicti epi[sco]pi expresse pro cautela ipsorum prostrorum et suorum successorum exceptioni doli mali, vix, metus et infacto, int[...] ‹sic› non sic celebratus ‹sic› contractus, exceptioni deceptionis et factis reique predicto [mo]do non geste vel aliter abite quam superius continetur et est expressum et generaliter omnibus aliis auxiliis, beneficiis omnium iurium atque legum et specialiter iure dicenti generalem renu[nciacionem] non valere et iuri per quod cavetur quod dicti iure renunciari non possit, ‹quibus et propter que dicta assignatio et scripti huius tenor possint› in aliquo minui vel infringi. Pro quibus omnibus et eorum singulis inviolabiliter observandis quodque predicta omnia et singula vera sunt, dicti episcopi prefatis prostris presentibus et recipientibus coram nobis corporaliter ad // (c. 461r) sancta Dei evangelia prestiterunt iuramentum; et voluerunt dicti contrahentes quod fierent semel, bis et ter ad consilium sapientis et quociens opus fuerit, veritate ‹sic› substantia non mutata. Unde ad futuram memoriam, dictorum episcoporum preces et prefatorum prostrorum nomine ecclesie supradicte et successorum cautelam factum est presens publicum instrumentum exceptioni
          <ref target="#Newocpgfj6" type="alpha" />
          per manus mei predicti notarii signo meo solito signatum, mei qui supra iudicis ac nostrum predictorum testium subscriptorum subscriptionibus roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nqzfxdckor" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            nobiles viri
          </note>
          <note xml:id="Np1h52ezou" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Mariosa
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
          <note xml:id="N0bef9yxoe" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Aspero
            <hi rend="italic">(da docc. coevi, qui e in seguito)</hi>
          </note>
          <note xml:id="N9qg0nakr7" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            executores
          </note>
          <note xml:id="N7582vtz8h" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            prout nobis
          </note>
          <note xml:id="Ng7usfw4ru" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            epitropi, epitropos etc
            <hi rend="italic">(a seconda del contesto sintattico)</hi>
          </note>
          <note xml:id="Ng43rzuh9x" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S verosimilmente per</hi>
            in contrata Ponte Sancti Roncii
          </note>
          <note xml:id="Nch5ag15ro" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            continentiam
          </note>
          <note xml:id="Nhmq9yhxgp" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            inducentes itaque epitropi ipsi  iamdicti priostris
            <hi rend="italic">piuttosto</hi>
            che indecentes - proster
          </note>
          <note xml:id="Nalqar3bll" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            assertioni
          </note>
          <note xml:id="N0tqbnfnbw" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            emeret
          </note>
          <note xml:id="Newocpgfj6" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            exsecutionis
          </note>
          <note xml:id="Nk0sv5spsy" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            applicanda
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego predictus
          <persName key="Masello Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitana">Masellus</persName>
          publicus ut supra notarius qui premissis omnibus vocatus et rogatus interfui ipsumque meo solito et consueto signo signavi. (SN) 
  Ego
          <persName key="Angelo de notario Andrea, giudice annuale di Potenza">Angelus notarii Andree iudex</persName>
          civitate ‹sic›
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          qui supra 
  Ego
          <persName key="Leo de Ogerio, prete">
            presbiter Leo de Agenio
            <ref target="#Nzeztfihha" type="alpha" />
          </persName>
          testis interfui // (c. 461v) 
  Signum crucis proprie manus
          <persName key="Martino de Laura">Martini de Laura</persName>
          testis idiote qui interfuit et se subscri/bere nesciente ‹sic› 
  Signum crucis proprie manus
          <persName key="Coletta de Stella">Colecte de Stella</persName>
          testis idiote qui interfuit et subscribere nesciente ‹sic› 
  Signum crucis proprie manus
          <persName key="Nicola de Roto">
            Nicolaus de Rato
            <ref target="#Nrjt40oqt4" type="alpha" />
          </persName>
          testis idiote qui interfuit et se subscribere nesciente ‹sic›
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nzeztfihha" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Ogerio
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
          <note xml:id="Nrjt40oqt4" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Roto
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>