<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>78. Instrumentum testamenti di Margherita de Garruba</title>
        <respStmt>
          <resp>mark-up by</resp>
          <name>Donatella Gerardi</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Donatella Gerardi</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 237v-239r, n. 70 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Margherita de Garruba, moglie di Andrea de Casali Aspero, iure Romano vivens, stando presso il monastero femminile di S. Lazzaro di Potenza, giacendo a letto in quanto ammalata, ma nel possesso delle proprie facoltà mentali e locutorie, fa rogare il proprio testamento ultimo e definitivo, nel quale elegge quali propri eredi, per tutti i propri beni mobili e immobili, Nicola e Diana de Casali Aspero suoi figli legittimi e naturali, ad eccezione dei sottoscritti legati e fedecommessi; segnatamente, elegge quale luogo di sepoltura la chiesa di S. Gerardo di Potenza, alla quale lascia quindici tarì; lascia, per il male eventualmente commesso, tre tarì; lascia a Floria de Theodoro un tarì, in quibus sibi tenetur; stabilisce che tutti i chierici e i frati minori della città di Potenza, qualora lei muoia, prendano parte alle proprie esequie; lascia pro luminaria alla chiesa di S. Gerardo un appezzamento di terra sito nel tenimento di Potenza, nel luogo detto La via de li Palmenti; lascia a suor Antonella, monaca del monastero di S. Lazzaro nonché sua sorella carnale, due once di carlini d’argento; fa un lascito in favore di Nicola de Garruba, cantore di Potenza, nonché suo zio paterno, pari a un’oncia; lascia all’abate Giovannotto de Garruba, suo zio paterno, un’oncia; lascia ai suoi fratelli, il diacono Cicco e ‹?› de Garruba, un’oncia per ciascuno; stabilisce che a sue spese, per adempiere un voto da lei fatto, una persona visiti santum Angelum de Monte (unus homo qui vadat), in nome e per parte di detta testatrice, e che del pari - sempre a sue spese – un’altra persona si rechi a Santa Maria de Nova detta de lo Monte; lascia al predetto diacono Cicco de Garruba, suo fratello, sedici tarì ad quos sibi tenebatur; lascia alla badessa del monastero di S. Lazzaro, dodici tarì ad quos sibi tenebatur; lascia al giudice Meulo, tre tarì ad quos sibi tenetur; lascia a Giovanna de Balzano tre tarì, in quibus sibi tenetur; lascia a Domenico de Grazioso, suo zio paterno, due tarì; lascia a sua figlia Diana una cintura d’argento, con la condizione che qualora quest’ultima non pervenga alla maggiore età, detta cintura passi nel possesso della chiesa di S. Gerardo e che sia fatto un calice per ornamento di detta chiesa; lascia al predetto abate Ioannoto, suo zio paterno, e a suo figlio Nicola, per le spese sostenute durante la sua malattia, un’oncia; stabilisce inoltre che, soddisfatto tutto quanto declinato nel presente testamento, qualora rimanga qualcosa, questo surplus passi nel possesso dei propri epitopi, che potranno farne ciò che vogliono; elegge quindi quali propri distributori, esecutori ed epitropi Nicola de Garruba cantore, Ioannotto de Garruba abate, Cicco de Garruba diacono e Nicola de Garruba.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1382-11-04</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 237v) In nomine domini nostri Iesu Christi. Anno a nativitate eiusdem millesimo tricentesimo ottuagesimo tertio
          <ref target="#Noc71bqvv8" type="integer" />
          , regnante serenissimo principe et domino nostro
          <persName key="Carlo III" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q311861">Carolo tertio</persName>
          rege
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Hierusalem</placeName>
          et
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Provenza, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2991382">Provincie</placeName>
          et
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalquerii</placeName>
          ac
          <placeName key="Piemonte" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1216">Pedimontis</placeName>
          comite, regnorum suorum anno secundo feliciter amen, die quarto mensis novembris, sexte indictionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Noc71bqvv8" type="integer">Il documento, sotto l’anno 1383, va ripocondotto al 1382, dato l’uso dello stile bizantino per il computo dell’indizione; al novembre del 1382, inoltre, corrispose il secondo anno di regno di Carlo III di Durazzo, sia che si calcoli per anni interi, sia che si consideri il computo per anno incipiente abbreviato.</note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Francesco (Cicco) notarii Iacobi de Ingannulo, pubblico notaio regio per tutto il regno di Sicilia, giudice annuale di Potenza e giudice ai contratti">notarius Cichus notarii Iacobi</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          ipsius civitatis annalis iudex,
          <persName key="Antonio de Marco Mordente de Laurino, pubblico notaio regio per le province di Terra di Lavoro, Comitato di Molise, Principato citra e ultra e Basilicata">Antonius de Marco Mordente</persName>
          de
          <placeName key="Laurino" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q80999">Laurino</placeName>
          puplicus per provincias
          <placeName key="Terra di Lavoro" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q765893">Terre Laboris</placeName>
          et
          <placeName key="Comitato di Molise" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1443">comitatus Molisii</placeName>
          ,
          <placeName key="Principato citra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q15141466">Principatus citra</placeName>
          ,
          <placeName key="Principato ultra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3403566">et ultra serras Montorii</placeName>
          , et
          <placeName key="Basilicata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1452">Basilicate</placeName>
          reginali autoritate notarius et testes subscripti ad hoc specialiter vocati et rogati, presenti scripto puplico notumfacimus, fatemur et testamur quod ad preces nobis fattas pro parte
          <persName key="Margherita de Garruba">Margarite de Garruba</persName>
          , uxoris magistri
          <persName key="Andrea de Casali Aspero">Andreę de Casali Aspero</persName>
          , iure Romano viventis pro ut ceteri homines et mulieres ditte civitatis ab antiquo vixerunt et vivunt, accersitis nobis ad monasterium monialium
          <placeName key="S. Lazzaro, monastero in Potenza">Santi Lazari</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          ubi invenimus dittam
          <persName key="Margherita de Garruba">Margaritam</persName>
          iacentem in letto, egrotam, sanam tamen mente et rette locutionis existentem ipsamque considerans humane conditionis statum fragilem et caducum quo labim(us)
          <ref target="#Nl1hww673o" type="alpha" />
          in proviso
          <ref target="#Np6ekpf28c" type="alpha" />
          et volens ipsa testatrix proinde anime sue saluti providere, de bonis suis omnibus presens suum ordinavit, fecit et condidit testamentum, quod voluit esse ultimum et finale et voluit quod lex Falcidia locum non habeat et quod si non valet iure testamenti saltim valeat iure codicillorum et cuiuscumque alterius ultime voluntatis obtineat firmitatem. In quo ditta
          <persName key="Margherita de Garruba">Margarita</persName>
          testatrix heredes // (c. 238r) sibi instituit in omnibus bonis suis mobilibus et stabilibus, preterque infrascriptis legatis et fidei commissis,
          <persName key="Nicola de Casali Aspero">Nicolaum</persName>
          et
          <persName key="Diana de Casali Aspero">Dianam de Casali Aspero</persName>
          filios suos legitimos et naturales; item elegit sibi sepulturam intus
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesiam santi Girardi</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          pro qua legavit tarenos quindecim; item legavit pro malo oblato incerto tarenos tres; item legavit
          <persName key="Floria de Theodoro">Florie de Theodoro</persName>
          , in quibus sibi tenetur, tarenum unum; item mandavit et voluit ipsa testatrix quod omnes clerici et fratres Minores ecclesiarum et loci civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , si ipsam mori contingerit, veniant et intersint exequiis suis; item legavit pro luminaria ditte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Santi Girardi</placeName>
          petiam unam terre sitam in tenimento
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , in loco quod dicitur generaliter
          <placeName key="Via de Palmentis, località">la via de li Palmenti</placeName>
          , confinatam iuxta viam puplicam, vineam
          <persName key="Bellucia de Lacupensuli">Bellucie de Lacupensuli</persName>
          , iuxta terras ditte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Santi Girardi</placeName>
          et alios confines; item legavit
          <persName key="Antonella, suora">sorori Antonelle</persName>
          moniali ditti
          <placeName key="S. Lazzaro, monastero in Potenza">monasterii Santi Lazari</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          , sorori sue nexu consanguinitatis seu carnalitatis, in carlenis argenti uncias duas; item legavit domno
          <persName key="Nicola de Garruba, cantore potentino">Nicolao de Garruba cantori Potentino</persName>
          patruo seu […..] suo in carlenis argenti ponderis generalis unciam unam; item legavit
          <persName key="Giovannotto de Garruba, abate">abbati Ioannotto de Garruba</persName>
          patruo suo, in carlenis argenti, unciam unam; item similiter legavit
          <persName key="Cicco de Carruba, diacono">diacono Cicco de Garruba</persName>
          <ref target="#Ntt09m5pa0" type="alpha" />
          ,  fratribus suis, videlicet pro quolibet ipsorum in carlenis argenti unciam unam; item ditta testatrix voluit et mandavit quod ad expensas suas mittatur // (c. 238v) unus homo qui vadat ad
          <placeName key="S. Angelo de Monte">Santum Angelum de Monte</placeName>
          nomine et pro parte ipsius testatorise, que noverat illic attendere si vixisset; et similiter nomine ipsius testatoris ‹sic› ad suas expensas, ex voto fatto, per eam mittatur et vadat quidam alius homo ad
          <placeName key="S. Maria de Nova de lo Monte">Santam Mariam de Nova que generaliter dicitur de lo Monte</placeName>
          , cum ipsa testatrix ad dittas indulgentias necessarias pergere tenebatur; item idem ‹sic› testatrix legavit preditto
          <persName key="Cicco de Carruba, diacono">diacono Cicco</persName>
          , ad quos sibi tenebatur, in carlenis tarenis sexdecim; item legavit abatisse
          <placeName key="S. Lazzaro, monastero in Potenza">monasterii Santi Lazari</placeName>
          , ad quos similiter ipse testatrix tenebatur sibi, tarenos duodecim; item legavit
          <persName key="Meulo, giudice">iudici Meulo</persName>
          , ad quos sibi tenetur, tarenos tres; item legavit
          <persName key="Giovanna de Balzano">Ioanne de Balzano</persName>
          , in quibus tenetur sibi, tarenos tres; item legavit domino
          <persName key="Demetrio de Gratioso">
            Domento
            <ref target="#Nzuta4dily" type="alpha" />
            de Gratioso
          </persName>
          patruo suo tarenos duos; item legavit
          <persName key="Diana de Casali Aspero">Diane</persName>
          filie sue preditte corregiam unam de argento si ipsa
          <persName key="Diana de Casali Aspero">Diana</persName>
          pervenit ad etatem perfettam et si fortasse ditta
          <persName key="Diana de Casali Aspero">Diana</persName>
          filia sua non venerit ad etatem perfettam, ipsa
          <persName key="Margherita de Garruba">Margarita</persName>
          testatrix legavit et voluit quod ditta corrigia sit et esse debeat ditte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Santi Girardi</placeName>
          et quod ex illa conficiatur unus calix ad opus et ornamentum ecclesie supraditte; item legavit preditto
          <persName key="Giovannotto de Garruba, abate">abbati Ioannotto de Garruba</persName>
          , pro expensis fattis per eum in infirmitate persone sue, et
          <persName key="Nicola de Casali Aspero">Nicolai</persName>
          eius filii in carlenis unciam unam; item voluit et mandavit ipsa
          <persName key="Margherita de Garruba">Margarita</persName>
          testatrix quod absoluto et satisfatto presenti testamento per eam condito, quod omnia illa bona quod forsitan de suis bonis tam mobilibus quam stabilibus remanerent, que pot(est) ipsa testatrix iudica(re) // (c. 239r) quod remaneant et esse debeant et revertantur ad manus dittorum donni
          <persName key="Nicola de Garruba, cantore potentino">Nicolai cantoris</persName>
          ,
          <persName key="Giovannotto de Garruba, abate">abbatis Ioannotti</persName>
          ,
          <persName key="Cicco de Garruba, diacono">diaconi Cicci</persName>
          et
          <persName key="Nicola de Casali Aspero">Nicolai</persName>
          suorum epitroporum et distributorum ordinatorum per eam et quod ipsi epitropi de dittis bonis facere possint et valeant iuxta eorum arbitrium voluntatis; item testatrix ipsa fecit et ordinavit epistropos distributores et executores presentis sui testamenti prenominatos dominum
          <persName key="Nicola de Garruba, cantore potentino">Nicolaum cantorem</persName>
          ,
          <persName key="Giovannotto de Garruba, abate">abbatem Ioannottinum</persName>
          ,
          <persName key="Cicco de Carruba, diacono">diaconum Ciccum</persName>
          et
          <persName key="Nicola de Casali Aspero">
            Nicolaum de Garruba
            <ref target="#N63xch6xmn" type="alpha" />
          </persName>
          quibus dedit liberam et plenariam potestatem capiendi, vendendi, alienandi et distribuendi tantum de bonis suis donec presens suum ultimum testamentum et legata in eo contenta plenarie exequatur; item preditta testatrix revocavit omnia testamenta, omnes codicillos ceterasque ultimas voluntates tam olim fattas quam in posterum faciendas. Unde ad futuram memoriam et ditte testatricis preces et omnium quorum et cuius inde interest et interesse poterit certitudinem et cautelam fattum est exinde presens puplicum testamentum per manus mei preditti notarii, signo meo solito signatum et subscriptione mei qui supra iudicis et nostrum subscriptorum testium subscriptionibus roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Np6ekpf28c" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            improviso
          </note>
          <note xml:id="Nl1hww673o" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            lababimus
          </note>
          <note xml:id="Ntt09m5pa0" type="alpha">
            <hi rend="italic">Salto in S, manca un nome</hi>
          </note>
          <note xml:id="Nzuta4dily" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Demetrio
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
          <note xml:id="N63xch6xmn" type="alpha">
            <hi rend="italic">Si rileva una incongruenza, frutto di un probabile errore di trascrizione; in effetti Nicola cantore, ovvero Nicola de Garruba, cantore, è citato due volte nell’elenco degli epitropi, uno dei quali era pressoché certamente Nicola, figlio della testatrice</hi>
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego prefatus
          <persName key="Antonio de Marco Mordente de Laurino, pubblico notaio regio per le province di Terra di Lavoro, Comitato di Molise, Principato citra e ultra e Basilicata">Antonius</persName>
          puplicus ut supra notarius qui premissis omnibus rogatus interfui ipsumque meo solito signo signavi. (SN) 
  † Ego qui supra
          <persName key="Francesco (Cicco) notarii Iacobi de Ingannulo, pubblico notaio regio per tutto il regno di Sicilia, giudice annuale di Potenza e giudice ai contratti">notarius Franciscus</persName>
          annalis iudex
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          subscripsi 
  † Ego diaconus
          <persName key="Nicola de Lacupensuli, canonico potentino">
            Niconius de Lacupensoli canonicatus Potentinus
            <ref target="#Np3v938vfc" type="alpha" />
          </persName>
          testis interfui 
  † Ego
          <persName key="Adenolfo de Stampis (lo stesso che giudice annuale di Potenza?)">Adenolfus de Stampis</persName>
          testis sum  
  † Ego
          <persName key="Nicola de Ingannulo, diacono, canonico potentino">diaconus Nicolaus de Ingannulo canonicus Potentinus</persName>
          interfui testis 
  † Ego
          <persName key="Galasio de Stampis">Galesius de Stampis</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          testis sum 
  † Ego
          <persName key="Antonio de Gaeta, diacono">
            diaconus Antonius de Gati
            <ref target="#N22nffqu55" type="alpha" />
          </persName>
          testis sum 
  † Ego
          <persName key="Andrea Corbo (ovvero Corvo), prete">
            presbiter Andreas Sorbus
            <ref target="#Njwah27gp0" type="alpha" />
          </persName>
          testis sum 
  † Ego
          <persName key="Cicco de Ricardo, diacono">diaconus Ciccus de Ricardo</persName>
          testis sum
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Np3v938vfc" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Nicolaus ... canonicus
          </note>
          <note xml:id="N22nffqu55" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Gaeta
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
          <note xml:id="Njwah27gp0" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Corbus
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>