<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>16. Intrumentum concordiae tra Francesco, vescovo di Potenza e Andresana</title>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Donatella Gerardi</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 444r-446r, n. 136 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Francesco, vescovo di Potenza, agendo in presenza e con il consenso di tutto il capitolo della chiesa potentina, dichiara e comprova, attraverso l’esibizione di documenti, che la chiesa cattedrale di Potenza vanta un possibile, futuro diritto di successione sui beni del fu Ruggero, figlio del defunto Guglielmo de iudice Roberto, subordinatamente a una clausola testamentaria in forza della quale la chiesa subentrerà nel possesso di detti beni solo a determinate condizioni, tra cui la dipartita senza figli del predetto Ruggero e di Francesco, figlio di Andresana, moglie di Gerardo de Monbrixon, della città di Potenza; essendo il suddetto Ruggero passato a miglior vita e volendo chiarire la situazione, Francesco vescovo di Potenza, acquisito il parere degli avvocati e dei consulenti esperti di diritto della suddetta chiesa, addiviene a una amichevole concordia e composizione con la predetta Andreasana e col di lei figlio Francesco: segnatamente, Andresana e Francesco cedono e donano alla chiesa cattedrale di Potenza un’isca, sita nel tenimento di Potenza in contrada Pontis fluminis Sancti Eronci, di cui Andresana, con l’assenso del vescovo, riserva per sé l’usufrutto vita natural durante; contestualmente, i predetti Andresana e Francesco versano altresì al vescovo di Potenza la somma di due once d’oro, da utilizzare per l’opera e il pulpito della suddetta chiesa cattedrale potentina. Dichiaratosi soddisfatto di quanto ricevuto, il vescovo distrugge i documenti attestanti la futura, ma dubbia successione ereditaria e li consegna ad Andresana.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1290-11-02</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 444r) Anno dominice incarnationis millesimo ducentesimo octuagesimo
          <ref target="#Ncmh7zfiti" type="alpha" />
          <ref target="#N1hyh70mx8" type="integer" />
          , regnante domino nostro
          <persName key="Carlo II d'Angiò" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q314331">Carolo secundo</persName>
          Dei gratia gloriosissimo rege
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          , ducatus
          <placeName key="Puglia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1447">ducatus Apulie</placeName>
          ,
          <placeName key="Capua" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1280122">principatus Capue</placeName>
          , principe
          <placeName key="Acaia, principato di" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q332005">Achaye</placeName>
          ,
          <placeName key="Angiò, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q107426">Andegavie</placeName>
          ,
          <placeName key="Provenza, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2991382">Provincie</placeName>
          et
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalquerii</placeName>
          comite, regnorum eius anno sexto feliciter amen, mense novembris secunde, indicionis eiusdem quarte, a(n)te
          <ref target="#Nflpeudvqi" type="alpha" />
          / pareatam
          <ref target="#N8myp7pwyd" type="alpha" />
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N1hyh70mx8" type="integer">Così come pervenuto in trascrizione, il documento presenta incongruenze nella datazione; nel 1280, invero, era ancora in vita Carlo I d’Angiò, pertanto si ritiene molto verosimile che octuagesimo debba essere corretto con nonagesino. Avvalorano tale ipotesi anche le seguenti osservazioni: il 1290, cui spettò la quarta indizione, coincise con il VI anno di regno di Carlo II (computato per anni interi, al pari di quanto si rileva per altri documenti rogati dal medesimo notaio); nel 1290, inoltre, risulta eletto Francesco, vescovo di Potenza, attore della concordia (Eubel, Hierarchia catholica, vol. I, p. 407)</note>
          <note xml:id="Nflpeudvqi" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            apud
          </note>
          <note xml:id="N8myp7pwyd" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            Potentiam
          </note>
          <note xml:id="Ncmh7zfiti" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            nonagesimo
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Nicola de Muro, regio giudice di Potenza">
            Nicolaus de Imero
            <ref target="#N5v66yz8c4" type="alpha" />
          </persName>
          regius iudex
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          ,
          <persName key="Giovanni de Gunnella, pubblico notaio di Potenza">Ioannes de Gunella</persName>
          publicus eiusdem terre notarius et testes subscripti licterati de eadem terra ad hoc specialiter vocati et rogati, presentes scripti publici donec
          <ref target="#Neelf9g1zd" type="alpha" />
          declaramus quod cum vocaremur pro parte reverendi patris domni
          <persName key="Francesco, vescovo di Potenza">Francisci venerabili episcopi Potentini</persName>
          ad presentiam eiusdem et ex // (c. 444v) parte domne
          <persName key="Andresana">Androsane</persName>
          cosorrs
          <persName key="Gerardo de Monbrixon">Girardi de Monbrixon</persName>
          , civis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , que coram eadem domino episcopo dicebatur esse quodam incendereibus
          <ref target="#N8pex4mqim" type="alpha" />
          celebrantes, corrculimus
          <ref target="#N7gfsvd4yw" type="alpha" />
          nos ad domos predicti episcopi et coram presentia ipsius, coram qua invenimus domnam
          <persName key="Andresana">Andresanam</persName>
          prefatam et totum capitulum
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Potentie</placeName>
          , et sic cum predictus domnus episcopus, una cum prefato capitulo, asseruisse
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">maiorem ecclesiam Potentie</placeName>
          habere quamdam futuram successionem in bonis quondam
          <persName key="Ruggero, figlio di Guglielmo de iudice Roberto">Rogerii</persName>
          filii quondam
          <persName key="Guglielmo de iudice Roberto">Guillelmi de iudice Robberto</persName>
          , ... ipsius domne
          <persName key="Andresana">Andresane</persName>
          et
          <persName key="Francesco">Francisci</persName>
          filiorum
          <ref target="#N9eyh4e0hw" type="alpha" />
          eius, si casu dicti
          <persName key="Ruggero, figlio di Guglielmo de iudice Roberto">Rogerius</persName>
          et
          <persName key="Francesco, figlio di Andresana">Franciscus</persName>
          sine liberis proprio nomine
          <ref target="#N8bv66kh1q" type="alpha" />
          donne
          <persName key="Andresana">Andresane</persName>
          decedera(nt); maxime cum predictus
          <persName key="Ruggero, figlio di Guglielmo de iudice Roberto">Rogerius</persName>
          iam sit ad presens rebus humanis extractus, sicud hec omnia predictus domnus episcopus, cum predicto capitulo, asserebat liquere per quedam publica instrumenta in quibus dicebat esse testamenta omnium predictorum, que instrumenta idem dominus episcopus in manu sua tenebat, tandem tam dictus dominus episcopus, cum predicto suo capitulo, quam predicta domna
          <persName key="Andresana">Andresana</persName>
          , una cum
          <persName key="Francesco, figlio di Andresana">Francisco</persName>
          filio suo, volentes inter se amicabiliter // (c. 445r) componere de predicta successione futura dubia et mera habita super hiis per predictum dominum episcopum et suum capitulum, deliberatione sollemni a iuris peritis sue ecclesie advocatis, consultoribus et amicis nobis videndentibus et presentibus, ad infrascriptam concordiam et compositionem amicabiliter devenerunt, videlicet: quod dicta domna
          <persName key="Andresana">Andresana</persName>
          et dictus
          <persName key="Francesco, figlio di Andresana">Franciscus</persName>
          , filius eius, donaverunt et tradiderunt predicte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Potentine</placeName>
          quamdam ysclam suam sitam in tenimento
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , in contrata
          <placeName key="Ponte S. Roncii (Ponte S. Oronzo)">Pontis fluminis Sancti Eroncii</placeName>
          , cuius fines inferius describuntur, retento tantum dicte domne
          <persName key="Andresana">Andresane</persName>
          , ex ea, fructu usuario in vita sua et ab eodem domino episcopo concesso; et solverunt eidem domino episcopo, pro parte ipsius ecclesie recipienti, in auro uncias duas, convertendas necessario in opere ‹sic› et tribune ‹sic› ecclesie supradicte. Et predictus domnus episcopus, una cum consensu et voluntate totius sui capituli predicti, ad voluntatem et meliorationem predicte ecclesie remisit, nomine et pro parte ipsius ecclesie, tam eidem domne
          <persName key="Andresana">Andresane</persName>
          quam
          <persName key="Francesco, figlio di Andresana">Francisco</persName>
          filio suo, ibidem presenti, omne ius omnemque actionem futurum et futuram quod et quam // (c. 445v) predictus domnus episcopus in predictis bonis, nomine et pro parte ipsius ecclesie, esserebat habere ex futura et conditionali successione predicta. Quam concordiam et compositionem imutabilem tam predictus domnus episcopus cum suo capitulo quam predicti iuris periti advocati, amici et consultoris ipsius ecclesie fori ‹sic› ipsi ecclesie utilem decreverunt; et nos cum ipsis, visis et inspectis instrumentis ‹de› iuribus supradictis, vidimus ‹et› decrevimus eam, per compositionem ipsam, prefata ecclesiam fore melioratam, tum meliora sunt pauca presentia quod multa futura, dubia et incerta et sub conditione dimissa; et in presentia nostra, dictus domnus episcopus prefacta instrumenta laniavit et laniata dicte domne
          <persName key="Andresana">Andresane</persName>
          assignavit. Fines vero predicte yscle sunt hii: ab uno latere tenet
          <persName key="Dorancio de Baro">Dorancius de Baro</persName>
          pro parte uxoris sue; a secundo latere est cyalendinum
          <ref target="#Ngg4e4qxp7" type="alpha" />
          / montis
          <ref target="#Nyfhjqna25" type="alpha" />
          <placeName key="S. Luca, monastero in Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3860496">Sancti Luce</placeName>
          , a duabus aliis lateribus ‹est› via publica.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N5v66yz8c4" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S qui, nell'escatocollo e in docc. coevi</hi>
            de Muro
          </note>
          <note xml:id="Neelf9g1zd" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            presenti scripto puplico sententie
          </note>
          <note xml:id="N8pex4mqim" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            quandam compositionem
          </note>
          <note xml:id="N7gfsvd4yw" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            contulimus
          </note>
          <note xml:id="N9eyh4e0hw" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            filii
          </note>
          <note xml:id="N8bv66kh1q" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            post mortem
          </note>
          <note xml:id="Ngg4e4qxp7" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            molendinum
          </note>
          <note xml:id="Nyfhjqna25" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            monasterii
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Unde ad futuram memoriam et tam dicte domne
          <persName key="Andresana">Andresane</persName>
          quam dicti
          <persName key="Francesco, figlio di Andresana">Francisci</persName>
          filii sui, de mandato et voluntarie tam dicti domini episcopi quam predicti sui capituli, // (c. 446r) presens publicum instrumentum exinde factum est per manus mei predicti
          <persName key="Giovanni de Gunnella, pubblico notaio di Potenza">Ioanni notarii</persName>
          , signatum signo meo solito, sigillo et subscriptione predicti episcopi, subscriptione mei qui supra iudicis nec non et sub oratione ‹sic› ..... predictique capituli et nostrorum qui interfuimus testium subscriptionibus roboratum. (S) 
  Nos
          <persName key="Francesco, vescovo di Potenza">Franciscus episcopus [Po]tentinus</persName>
          qui supra 
  Ego
          <persName key="Nicola de Muro, regio giudice di Potenza">Nicolaus de Muro</persName>
          re[gius] iudex
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          qui supra 
  Ego
          <persName key="Tommaso, arcidiacono potentino">Thomasius archidiaconus Potentinus</persName>
          interfui, vo[lui] et consensi 
  Ego
          <persName key="Enrico, arciprete della cattedrale di Potenza">Herricus archipresbiter Potentinus</persName>
          interfui, volui et consensi 
  Ego
          <persName key="Mattia, cantore potentino">Mathias cantor Potentinus</persName>
          interfui, volui et consensi 
  Ego .... nas proprie manus presbiteri et canonici Potentini qui interfui, volui et consensi 
  Ego
          <persName key="Pietro, prete e canonico potentino">Petrus canonicus et presbiter Potentinus</persName>
          volui et consensi  
  Ego
          <persName key="Pietro de Amerisio, diacono e canonico potentino">diaconus Petrus de Amerisio, canonicus Potentinus</persName>
          interfui, volui et consensi
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>