<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>133. Instrumentum venditionis di Giacoma, badessa del monastero di S. Lazzaro, in favore della chiesa cattedrale di S. Gerardo</title>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>transcription by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 201v-205r, n. 61 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography">Pedìo, Cod. e cart. Potentino, p. 345 (notizia desunta da Rendina; il toponimo Cornisana è letto erroneamente Curisana); Rendina, Istoria della città di Potenza cit., ediz. Abbondanza, p. 277; ediz. Villani-Mariano-Caserta, p. 283, sotto l’anno 1435; Masini, Potenza nel XV secolo, p. 1; Id, II. La città medievale. La città dei de Guevara cit., p. 37 e nota 150.</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Giacoma, badessa del monastero di S. Lazzaro, sito e posito nella città di Potenza nella parrocchia della Ss. Trinità, agendo di concerto con le sue consorelle, nonché con il consenso di Guglielmo de Mallano, arcidiacono di Potenza, vicario del vescovo di Potenza ‹Jacobo Squaquera›, non potendo provvedere alla riparazione del mulino del monastero a causa della indigenza dello stesso, mette in vendita un appezzamento di terra di proprietà del monastero, sito nel tenimento di Potenza in località Cornisana; dopo aver debitamente dato notizia della vendita, non avendo avuto proposte migliori, procede alla vendita di detto appezzamento di terra a Comino de Bono Pari, arciprete, e a Luca de Zoffo, canonico, agenti in qualità di procuratori della chiesa di S. Gerardo di Potenza e del suo capitolo, accettando il prezzo da questi proposto, pari a due once e cinque tarì di carlini d’argento; in caso di violazione di quanto stabilito, è fissata una pena pari a quattro tarì d’oro.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1435-05-26</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 201v) In nomine domini nostri Iesu Christi amen. Anno a nativitate ipsius millesimo quatricentesimo tricesimo quinto, regnante serenissimo domino domino nostro
          <persName key="Alfonso V d’Aragona" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q312304">
            Alifonte
            <ref target="#N0nvnhf8o1" type="alpha" />
            Dei gratia rege
          </persName>
          <placeName key="Aragona" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q4040">Aragonie</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Valenzia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q8818">Valentie</placeName>
          ,
          <placeName key="Maiorca" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q8828">Mayorice</placeName>
          ,
          <placeName key="Sardegna" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1462">Sardinie</placeName>
          et
          <placeName key="Corsica" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q14112">Corsice</placeName>
          , comite
          <placeName key="Barcellona" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1492">
            Marchinone
            <ref target="#N4kxz0j982" type="alpha" />
          </placeName>
          , duce
          <placeName key="Atene" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1524">Athenarum</placeName>
          et
          <placeName key="Ducato di Neopatria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1520008">Neopatrie</placeName>
          ac etiam comite
          <placeName key="Rossiglione, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1541813">Rossilionis</placeName>
          et
          <placeName key="Cerdagna" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q15385">Ceritanie</placeName>
          anno primo feliciter amen, die vicesimo sexto mensis madii, tertie decime inditionis, aput civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N0nvnhf8o1" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Alfonso
          </note>
          <note xml:id="N4kxz0j982" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Barchinone
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Giacomo Curiale, giudice annuale di Potenza">Iacobus Curialis</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          ipsius civitatis annalis iudex,
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">Tomasius Strambus</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          publicus ubilibet per provincias
          <placeName key="Principato citra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q15141466">Principatus citra</placeName>
          et
          <placeName key="Principato ultra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3403566">ultra terras Montorie</placeName>
          ‹sic›,
          <placeName key="Capitanata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q384852">Capitinatus</placeName>
          ‹sic› et
          <placeName key="Basilicata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1452">Basilicate</placeName>
          regia autoritate notarius et testes subscripti ad hoc specialiter vocati et rogati, presenti scripto publico fatemur atque testamur quod du(m) pro parte sororis
          <persName key="Giacoma, badessa del monastero di S. Lazzaro">Iacobe</persName>
          venerabilis abatisse
          <placeName key="S. Lazzaro, monastero in Potenza ">monasterii Santi Lazari</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          // (c. 202r), ad requisitionis instantiam eiusdem domine abatisse nobis personaliter accersitis ad dittum monasterium, situm et positum intus civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          in parrochia
          <placeName key="Ss. Trinità di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q17624796">ecclesie Sante Trinitatis</placeName>
          , suis loco et finibus designatum, in quo loco et monasterio invenimus s(ci)l(ic)et in quadam sala ipsius monasterii subscriptas sorores moniales et dittam abatissam ad capitulum ad sonum campanelle unanimiter congregatas, ut moris est, videlicet: sororem
          <persName key="Caterina de Anselmo, monaca di S. Lazzaro">Caterinam de Anselmo</persName>
          , sororem
          <persName key="Lisabetta de Lucenta (?), monaca di S. Lazzaro">
            Lisabetta de Luce(n)ta
            <ref target="#Nm8e7g3zex" type="alpha" />
          </persName>
          , sororem
          <persName key="Angelilla de Laurino, monaca di S. Lazzaro">Angelillam de Laurino</persName>
          , sororem
          <persName key="Isabella de Satriano, monaca di S. Lazzaro">Isabellam de Satriano</persName>
          et sororem
          <persName key="Paola de Chichinina, monaca di S. Lazzaro">Paulam de Chichinina</persName>
          de
          <placeName key="Tito" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q52683">Tito</placeName>
          , que quidem domina abatissa asseruit coram nobis quod dittum monasterium habet, possidet et tenet quodam molendinum situm et positum in tenimento civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          et indiget multis reparationibus tam de macina et
          <ref target="#Nremdpwbtm" type="alpha" />
          attatione budealis per quem defluit ad
          <ref target="#Nqe6aa04ua" type="alpha" />
          aquam ad dittum molendinum pro macinando; et macinare non pot(ens), deficientibus macina et reparatione budalis preditti, ruina et precipitium minabant et quia in eis melius construttis et edificatis oportebat, ex magna necessitate et utilitate, construi et attari dittum molendinum de macina et reparatione budalis, et quoniam non existentibus in ditto monasterio aliquibus redditibus rebus mobilibus ab habendam pro ipsa ecclesia et monasterio pecuniam // (c. 202v) comode distribuendam, alienar(e)
          <ref target="#Nykf7pu6nq" type="alpha" />
          et vender(e)
          <ref target="#Nxeijh834i" type="alpha" />
          infrascripta, videlicet quandam terram quam dittus monasterium tenet et possidet in tenimento civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          in contrata ubi dicitur
          <placeName key="Cornisana (ovvero Cartusana), contrada">la Cornisana</placeName>
          , confinatam a superiori parte iuxta terram quondam
          <persName key="Giacomo de Aliduca">Iacobi de Aliduca</persName>
          mediante via puplica, ab inferiori parte iuxta terram
          <placeName key="S. Michele di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3671306">ecclesie Santi Michaelis</placeName>
          mediante via puplica, ab inferiori parte iuxta viam puplicam et terram
          <placeName key="S. Lorenzo di Padula, certosa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1051820">Santi Laurentii</placeName>
          mediante limite, ab alia parte et latere iuxta terram
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Santi Gerardi</placeName>
          que dicitur
          <placeName key="Cornisana (ovvero Cartusana)">la Cornisana</placeName>
          mediante cursu aquarum et alios confines, minus erat ipsi monastario dapnosa inmo magis utile et necessarium quam altar(e)
          <ref target="#Npf80xx2mg" type="alpha" />
          possessionis eiusdem monasterii. Ut hec omnia vera esse et dum abatissa et universarum et singularum ipsius monasterii monialium asseruit cum consensu ibidem presentium, testimonium in hoc habere et nobis etiam per alias indagationes, quas cautela iuris et fidei requirit, constitit evidenter, idcirco ditta abatissa cum consensu supradittarum monialium sororum suarum exposuit venalem petiam ditte terre et quia alienat(io) minus dapnosa immo magis necessaria erat monasterio supraditto et ipsam venalem fecit per totam civitatem puplice voce preconia divulgari et deduci  ad notitiam singulorum; cumque comparuit
          <ref target="#Nv5vls8ul9" type="alpha" />
          coram ditta abatissa venerabilis vir dominus
          <persName key="Comino de Bonopari, arciprete della cattedrale di Potenza">Comius de Bonopari</persName>
          , // (c. 203r) archipresbiter
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Santi Girardi</placeName>
          et dominus
          <persName key="Luca de Zoffo, cantore della cattedrale di Potenza">Lucas de Zoffo</persName>
          , canonicus eiusdem
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">maioris ecclesie Potentine</placeName>
          , procuratores eiusdem eclesie ut dixerunt, volentes emere dittam terram pro
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesia Santi Gerardi</placeName>
          et offerentes, nomine et pro parte ditte ecclesie, ut dixerunt, se daturos de ditta terra in carlenis argenti, sexaginta per unciam et duobus pro tareno quolibet computatis et usualis regni pecunie et ponderis generalis, uncias duas et tarenos quinque ditte abatisse. Que ditta abatissa et moniales pro ditta terra, offerentis nomine vero expresso, fecerunt iur(idice) per terram voce preconia publice subastare et deduci ad notitiam singulorum ut, si quis vellet predittam terram pretii preditte quantitatis in aliis promovere et augere, coram domina abatissa comparere debeat, parata promotionem ipsam admittere et ipsius monasterii conditionem in hac parte facere meliorem; nullo ergo comparente promotore infra tridium vel post [quod] pretium predittum in aliquo augmentare, preditta abatissa, presentibus supradittis monialibus, considerans quod ditta terra iusto equo pretio dehestrahabatur ‹sic› et in hoc ipsa ecclesia nullatenus defraudabatur et nullus aliquis comparuit qui offeret maiorem pretium seu tantumdem, preditta abatissa et supraditte moniales consentientes prius in nos predittos iudicem et notarium cum scirent ex certa eorum scientia nos suos iudicem // (c. 203v) et notarium in hac parte non esse, iurisditionem nostram voluntarie prorogando, vice et nomine ditti monasterii, una cum consensu et voluntate etiam venerabilis viri domini
          <persName key="Guglielmo de Mallano, arcidiacono">Guglielmi de Mallano</persName>
          archidiaconi Potentini, vicarii et venerandi in Christo patris domini S.
          <ref target="#Nd10rwipgn" type="integer" />
          episcopi Potentini, presentis et in toto presenti contrattu licentiam prebentis et concedentis, de com(uni) voluntate et licentia ac consensu ditti vicarii nobis constitit plena fide non vi, dolo, metu dutte nec aliquibus suasionibus circumvente, sed solum pro expensis ditte machine ‹sic› et reparatione ditti budalis, pro maiori et non minori utilitate ditti nomasterii sicut eis utile et expediens visum fuit, vendiderunt, alienaverunt et per fustim tradiderunt et assignaverunt iure proprio et inperpetuum dittis domno
          <persName key="Comino de Bonopari, arciprete della cattedrale di Potenza">Comino</persName>
          archipresbitero et domno
          <persName key="Luca de Zoffo, cantore della cattedrale di Potenza">Luce de Zoffo</persName>
          cantori, procuratoribus ditte
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">[mayo]ris ecclesie Potentine</placeName>
          et totius capituli et successores ipsorum, pro se et successoribus eorum ementibus, recipientibus terram predictam per fines et latera ut superius designata, ad habendam, tenendam, possidendam, donandam, permutandam, nec non et quocumque modo ditte ecclesie et capitulum et clerici facere voluerint tamquam plus offerentibus, solventibus de ditta
          <ref target="#No2bm0gld4" type="alpha" />
          ipsa, cum omnibus et singulis iuribus et proprietatibus quam habere supra se et intra se seu extra se in integrum, omnique iure et attione, usu, requisitione ipsi rei modo aliquo pertinente pro preditto monasterio, pro preditto pretio unciarum // (c. 204r) duarum et tarenorum quinque, quod pretium in bono et eletto auro et argento predicta abatissa, presentibus, volentibus et consensientibus et ratum habentibus ac ratificantibus monialibus memoratis, coram nobis confexa fuit se recepisse et manualiter habuisse ab emptoribus supradittis tamquam plus exinde dantibus et offerentibus et solventibus de terra preditta, totum silicet pretium venditionis ipsius inter eos conventum; promittentes ditta abatissa et preditte moniales, pro se et earum successoribus, dittis emptoribus, pro se et eorum successoribus ditti capituli stipulantibus, litem vel controversiam seu questionem aliquam de ditta terra ullo unquam tempore non inferre vel inferenti consentire vel absentire, sed dittam terram eisdem emptoribus et eorum successoribus ab omni homine, collegio ecclesiastico seu persona legitime defendere, guarentire, disbrigare ac de evitione teneri et dittam venditionem et omnia alia et singula supraditta et infrascripta rata et firma habere, tenere et numquam contrafacere vel venire, per se vel earum successores, de iure vel de fatto, aliqua occasione, modo, ingenio seu trattatu, sub pena tarenorum auri quatuor, medietate ipsius pene episcopali curie Potentine vel alteri curie ubi exinde fatta fuerit reclamatio seu querela persolvenda et altera medietate parti observanti et lese preditte, me preditto notario tamquam persona puplica pro parte ditte curie et dittis emptoribus pro ‹se› et // (c. 204v) suorum successoribus ac ditta abatissa pro se et nomine ditti conventus et monialium successorum suarum solemniter et legitime stipulantibus penam ipsam; qua commissa vel non commissa, exatta vel non exatta, soluta vel non soluta seu gratiose remissa, ditta venditio sicut predicitur et predictaque omnia et singula in suo semper robore et efficacia perseverent et presens nihilominus venditionis instrumentum cum omnibus que in se continet et vallatum semper obtineat firmitatem, cum refettione omnium damnorum interesse et expensarum litis et extra que fierent propterea quoquomodo, de quibus stari et credi debeat assertioni cum iuramento ipsorum emptorum et successorum eorum, nulla alia probatione quesita. Renuntiaverunt ditta abatissa et preditte moniales super his voluntarie et expresse pro cautela dittorum emptorum, cum consensu ditti vicarii, exceptioni doli mali, vis, metus et infattum, exceptionis
          <ref target="#Nksy68ll9r" type="alpha" />
          et fraudis reique preditto modo non geste vel aliter habite quam superius continetur et est expressum, exceptioni non numerate pecunie, non habite et non recepte ac non boni argenti, privilegio ecclesiastico, iuri canonico vel civili, beneficio restitutionis in integrum et omnibus aliis iuribus et auxiliis omnium iurium utriusque ac legum que in corpore utriusque legis reperiunt que essent in // (c. 205r) presenti instrumento particulariter annotate pro expressis intelligantur; in eo legi ressissorie qua deceptis ultra dimidiam iusti pretii subvenitur et generaliter omnibus aliis et specialiter iuri dicenti generalem renuntiationem non valere et iuri per quod cavetur quod ditto iuri renuntiari non potest, quibus et propter que ditta venditio et scripti huius tenor possent in aliquo minui vel infringi et proinde ac observatione singulorum et quod omnia vera sint et non contraveniendo, preditta domina abbatissa et preditte omnes moniales coram nobis predittis emptoribus procuratoribus ad santa Dei evangelia corporaliter tatta ut supra ad santa Dei Evangelia iuramentum prestiterunt omnia vera esse et non contra facere vel venire; et voluerunt partes ipse quod si aliqua iuris sollemnitas in presenti instrumento deficeret, tacite et expresse intelligantur in eo et totiens refici et emendari possit quotiens opus fuerit, veritatis substantia non mutata. Unde ad futuram rei memoriam et preditte abatisse et prefatarum monialium preces, dittorum emptorum procuratorum nomine et pro parte ditte ecclesie et successorum suorum cautelam, fattum est presens instrumentum per manus mei preditti notarii, signo meo solito signatum, mei qui supra iudicis ac testium nostrum predittorum subscriptionibus // (c. 205v) roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nm8e7g3zex" type="alpha">
            <hi rend="italic">Dubito della lettura</hi>
          </note>
          <note xml:id="Nremdpwbtm" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            quam
          </note>
          <note xml:id="Nqe6aa04ua" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S, superfluo</hi>
          </note>
          <note xml:id="Nykf7pu6nq" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            alienatio
          </note>
          <note xml:id="Nxeijh834i" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            venditio
          </note>
          <note xml:id="Npf80xx2mg" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            alterius
          </note>
          <note xml:id="Nv5vls8ul9" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            comparuerunt
          </note>
          <note xml:id="Nd10rwipgn" type="integer">Jacobus Squaquera, già monaco e poi abate del monastero cistercense di Santa Maria dell’isola di Ponza, fu vescovo di Potenza dal 25 febbraio 1429 al 1450, anno della sua morte (Gams, Series episcoporum, p. 914; Eubel, Hierarchia catholica, I, p. 407; II, p. 218).</note>
          <note xml:id="No2bm0gld4" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            terra
          </note>
          <note xml:id="Nksy68ll9r" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            deceptionis
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego predittus
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">Tomasius</persName>
          puplicus ut supra notarius qui premissis omnibus vocatus et rogatus interfui ipsumque meo solito signo signatum. (SN) 
  Ego
          <persName key="Antonello de Roto, giudice ai contratti per tutto il regno di Sicilia">Antonellus de Roto</persName>
          ad contrattus iudex vigore et autoritate quarundam reginalium literrarum cum potestate michi concessa per dittam magestatem ‹sic› quod possui me subscribere loco iudicum mortuorum non quod fateor me interfuisse in presenti contrattu, sed ut reperii ‹sic› in attis et prothocollis notarii
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">Tomasii Strambi</persName>
          subrogatus mea propria manu subscripsi et proprio signo signavi. (S) 
  † Ego frater
          <persName key="Roberto, abate di S. Angelo del Bosco (di Avigliano)">Robertus</persName>
          abbas
          <placeName key="S. Angelo del Bosco, monastero in Avigliano ">Santi Angeli</placeName>
          de Bosco testis sum 
  † Ego donnus
          <persName key="Antonello de Zaula">Antonellus de Zaula</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          testis sum 
  † Ego dominus
          <persName key="Leonardo de Aquino">Leonardus de Aquino</persName>
          testis sum 
  Ego dominus
          <persName key="Giacomo, arciprete di Ruoti">Iacobu</persName>
          archipresbiter
          <placeName key="Ruoti" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q52654">Roti</placeName>
          testis interfui 
  Ego
          <persName key="Giacomo de Bono Ioanne">Iacobus de Bonoioanne</persName>
          testis sum
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>