<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>125. Instrumentum venditionis di Comuzio de Lacupensoli in favore della chiesa cattedrale di S. Gerardo</title>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>transcription by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>mark-up by</resp>
          <name>Donatella Gerardi</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 58r-60v, n. 17 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Comuzio de Lacupensoli, cittadino di Potenza, vende ad Angelo de Todaro, preposito della chiesa cattedrale di Potenza, nonché procuratore del capitolo della stessa (in nome dei quali agisce nella presente transazione), al prezzo di un’oncia e quindici tarì di carlini d’argento, tre appezzamenti di terre; segnatamente: un appezzamento comprendente terre vuoi colte vuoi incolte, corsi d’acqua e  fonti, sito nel tenimento della città di Potenza, nelle contrade li Fontanili e la Machia quondam Robertelli de Petrafixa, da lui posseduto pro indiviso con Coluccio de Aprutio e le sorelle Giovanna e Francesca, figlie di Nicola de Lacupensoli, precisando che due parti di dette terre sono a lui pervenute in seguito a donazione in suo favore di Antonio de Lacupensoli, arcidiacono potentino, e il nobile Francesco de Astis di Potenza, confratello, suo zio materno. Ulteriori terre in contrada la Valle de la Cupa, nonché un appezzamento di terreno ubi dicitur lo Prato grande.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1431-11-29</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 58r) In nomine domini nostri Iesu Christi amen. Anno a nativitate ipsius millesimo quatricentesimo tricesimo primo, regnante serenissima domina domina nostra
          <persName key="Giovanna II d'Angiò" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q236933">Ioanna secunda</persName>
          Dei gratia
          <placeName key="Ungheria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q28">Ungarie</placeName>
          ,
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Hierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Dalmazia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q528042">Dalmatie</placeName>
          ,
          <placeName key="Croazia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q224">Croatie</placeName>
          ,
          <placeName key="Rama">Rame</placeName>
          ,
          <placeName key="Serbia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q403">Servie</placeName>
          ,
          <placeName key="Galizia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3908">Galitie</placeName>
          ,
          <placeName key="Volinia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q7530">Lodomerie</placeName>
          ,
          <placeName key="Moldavia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q18366588">Comanie</placeName>
          ,
          <placeName key="Bulgaria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q219">Bulgarieque</placeName>
          regina,
          <placeName key="Provenza, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2991382">Provincie</placeName>
          ,
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalquerii</placeName>
          ac
          <placeName key="Piemonte" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1216">Pedimontis</placeName>
          comitissa, regnorum vero eius anno decimo ottavo feliciter amen, die vigesimo nono mensis (novem)bris, decime indittionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Matteo de Sacco, notaio, giudice annuale di Potenza">
            notarius Matteus de Sacro
            <ref target="#Nmrfrtfglz" type="alpha" />
          </persName>
          , civis civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , eiusdem civitatis annalis iudex,
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">Thomasius Strambus</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          publicus ubilibet per provincias
          <placeName key="Principato citra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q15141466">Principatus citra</placeName>
          et
          <placeName key="Principato ultra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3403566">ultra serras Montorii</placeName>
          ,
          <placeName key="Capitanata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q384852">Capitinatus ‹sic›</placeName>
          et
          <placeName key="Basilicata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1452">Basilicate</placeName>
          regia autoritate notarius et testes subscripti ad hoc specialiter vocati et rogati, presenti scripto puplico instrumento fatemur atque testamur quod in nostri presentia constitutus
          <persName key="Comuzio de Lacupensoli">Comutius de Lacupensoli</persName>
          , civis civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , non vi, dolo, metu duttus nec aliquibus suasionibus circumventus, ut dixit, sed sua mera, gratuita voluntate et spontanea, sicut sibi utile et congruum visum fuit, vendidit, alienavit et per fustis tradditionem assignavit, iure proprio et imperpetuum, donno
          <persName key="Angelo de Todaro, procuratore della cattedrale di Potenza">Angelo de Todaro</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          , procuratori procuratorio nomine et pro parte capituli
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">mayoris ecclesie Potentine</placeName>
          et eiusdem ecclesie preposito, ut dixit, ibidem presenti nomine et pro parte clericorum et capituli eiusdem ecclesie ementi et recipienti, partes
          <ref target="#N663vr05g8" type="alpha" />
          terre cuiusdam territorii, site et posite ‹sic› in tenimento civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , in contrata ubi dicitur
          <placeName key="Fontanili (li), località">li Fontanili</placeName>
          et in contrata ubi dicitur
          <placeName key="Maccla de Robertello (Macchia di Robertello)">
            la Machia quondam domini
            <persName key="Robertello de Petra Fixa">Robertelli // (c. 58v) de Petrafissa</persName>
          </placeName>
          , tam cultas quam incultas ac cum transitu et aquarum decursibus ac fontibus intus dittas terras sistentinbus et transeuntibus; quarum partium dittarum terrarum duas partes asseruit tenere et possidere ex quadam donatione sibi fatta per venerabilem virum donnum
          <persName key="Antonio de Lacupensuli, arcidiacono">Antonium de Lacupensuli, archidiaconum Potentinum</persName>
          , et nobilem virum
          <persName key="Francesco de Asthis">Franciscum de Astis</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          avunculum suum, confr(atr)em, insimul et pro indiviso cum
          <persName key="Coluccio de Aprutio">
            Colutio de Aputio
            <ref target="#Nksaahurly" type="alpha" />
          </persName>
          ,
          <persName key="Giovanna de Lacupensuli">Ioanne</persName>
          et
          <persName key="Francesca de Lacupensuli">Francesca de Lacupensuli</persName>
          , filiabus quondam
          <persName key="Nicola de Lacupensuli">Nicolai de Lacupensuli</persName>
          ; quarum trium partium dictarum terrarum hii ‹sunt› fines, videlicet: partium
          <ref target="#N01dkxl2nt" type="alpha" />
          unius cuiusdam terre que fuit quondam
          <persName key="Gerardo de Balba">Gerardi de Balba</persName>
          , in contrata ubi dicitur
          <placeName key="Coste (le) di S. Gerardo">le Conste ‹sic› de Santo Girardo</placeName>
          , capacitatis in semine tumulorum viginti; a tribus partibus tenet luminaria
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">Santi Gerardi</placeName>
          ; ab alio latere tenet dicta luminaria insimul cum
          <persName key="Gallo Buccero">Gallo Buccero</persName>
          , iuxta terras que fuerunt quondam
          <persName key="Nicola de Lusso (ovvero Russo)">
            Nicolai de Lusso
            <ref target="#Neyvywilr2" type="alpha" />
          </persName>
          , mediante limite et alios fines. Item terras alias que fuerunt dicti quondam
          <persName key="Gerardo de Balba">Gerardi</persName>
          , in contrata ubi dicitur
          <placeName key="Valle de Cupa">la Valle de la Cupa</placeName>
          , suis loco et finibus designatas: ab uno latere tenent
          <placeName key="S. Francesco, convento in Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3674379">ecclesia Santi Francisci</placeName>
          ,
          <persName key="Nicolaccio de Aretio">Nicolacius de Aretio</persName>
          et
          <persName key="Mattia Cappello">Mathias Cappellus</persName>
          mediante la
          <placeName key="Serra de Cupa">Serra de la Cupa</placeName>
          et lo
          <placeName key="Vallone de la Fico">Vallone de la Fico</placeName>
          ab inferiori parte; iuxta terras luminarie et
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">Santi Gerardi</placeName>
          Santi Gerardi que fuerunt quondam
          <persName key="Ciccarello de Lacupensuli">
            Cicinelli
            <ref target="#Nsu2x8ln04" type="alpha" />
            de Lacupensuli
          </persName>
          mediante vallone, terras quas tenet dicta ecclesia iuxta terras que fuerunt donni
          <persName key="Nicola notarii Andreę">Nicolai notarii Andreę</persName>
          , ubi dicitur
          <placeName key="Pallarili (li), ovvero Pallareta?">li Pallarili</placeName>
          , mediante vallone; // (c. 59r) ab ipso latere tenet filia quondam
          <persName key="Leonardo de Ayquino">Leonardi de Ayquino</persName>
          mediante lo valloncello et etiam ab ipso latere iuxta terras heredum quondam
          <persName key="Giovannello de Madio">
            Ioannelli de Mactio
            <ref target="#Nlzxll0pnc" type="alpha" />
          </persName>
          , mediante limite et cursu aque mediante, a superiori parte iuxta terras que fuerunt quondam
          <persName key="Ciccarello de Lacupensuli">Ciccarelli</persName>
          mediante limite, ab [altero] latere tenet
          <placeName key="S. Francesco, convento in Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3674379">ecclesia Santi Francisci</placeName>
          et socii ‹sic›, mediante limite et alios fines. Item petium unum aliud terrarum ubi dicitur
          <placeName key="Prato grande (lo)">lo Prato grande</placeName>
          , capacitatis in semine frumenti tumulorum viginti, confinatum a quatuor partibus iuxta terras luminarie mediante lo vallone et limite terrarum que fuerunt quondam
          <persName key="Ciccarello de Lacupensuli">Ciccarelli</persName>
          et donni
          <persName key="Nicola notarii Andreę">Nicolai notarii Andreę</persName>
          , suis loco et finibus designatum. Et dictus
          <persName key="Comuzio de Lacupensoli">Comuttius</persName>
          venditor prefatum donnum
          <persName key="Angelo de Todaro, procuratore della cattedrale di Potenza">Angelum</persName>
          procuratorem, procuratorio nomine et pro parte dicte ecclesie emptorem, in corporalem possessionem dittarum trium partium terrarum coram nobis per fustem induxit et
          <ref target="#N1mdm7clpd" type="alpha" />
          verum dominium et proprietatem ipsius emptoris, nomine et pro parte ecclesie memorate ad habendum, tenendum, possidendum et vendendum, transigendum et permutandum nec non et quocumque modo inde voluerint dicta ecclesia et presbiteri, cum viis suis in dictis terris intrando et exeundo atque cum omnibus aliis iuribus, attionibus, proprietatibus et pertinentiis suis silicet ipsis spettantibus ab antiquo quoquomodo. Pro qua venditione dittarum terrarum dittus venditor coram nobis manualiter recepit et habuit et contentus se recepi[sse et] habuisse a dicto domino
          <persName key="Angelo de Todaro, procuratore della cattedrale di Potenza">"&gt;Angelo</persName>
          procuratore et preposito dicte ecclesie, emptore nomine et pro parte ecclesie memorate, nomine ultimi pretii inter eos conventi in // (c. 59v) carlenis argenti, sexaginta per unciam et duobus pro tareno quolibet computatis, unciam unam et tarenos quinque ponderis generalis, totum silicet pretium venditionis ipsius; promittens dittus venditor per se et suos heredes ditto procuratori emptori, pro se et clericis dicte ecclesie presentibus et successive futuris stipulanti, litem, controversiam vel questionem aliquam de dittis terris venditis ullo unquam tempore non inferre nec inferenti consentire vel absentire, sed dittas terras venditas eidem emptori pro parte ditte ecclesie et clericorum eiusdem ab omni homine, collegio, universitate et persona quacumque legitime defendere, guarentire et disbrigare et de evittione teneri et dittam venditionem et omnia et singula supraditta et infrascripta firmum et firma et ‹ratum et› rata habere, tenere et nunquam contrafacere, opponere vel venire per se et suos heredes aut aliquos quovis nomine, in iudicio vel extra iudicium, de iure vel de fatto, aliqua occasione, modo, ingenio seu trattatu, sub pena unciarum auri quatuor, medietate silicet ditte pene reginali curie vel alteri competenti curie ubi exinde fatta fuerit reclamatio seu querela et altera medietate dicto emptori, nomine et pro parte clericorum eiusdem ecclesie seu dicte ecclesie persolvenda, totiens quotiens fuerit exinde quomodolibet contraventum seu trattatum ‹sic›, me predicto notario tamquam persona puplica pro parte dittarum curiarum et dittus emptor nomine et pro parte clericorum prefate ecclesie et pro se ditto venditore sollempniter stipulantibus penam ipsam. Qua commissa vel non commissa, exatta vel non exatta seu gratiose remissa, presens nichilominus instrumentum cum omnibus que in // (c. 60r) in se continet [in suo robore et efficacia perseveret cum refectione expensarum, dampnorum et interesse litis et extra que fierent propterea]r quoquomodo […………………………………………………………………………] emptoris et clericorum successorum suorum null[..........................]; et renuntiavit dittus venditor [ecceptioni] doli mali, vis, metus [et in fattum ……] ditti emptoris et successorum suorum ecceptioni [........] [........] non sic celebrati contrattus, exceptioni deceptionis et [fraudis reique] preditto modo non geste vel aliter hab[ite] quam superius continetur […] [……] legi ressissorie qua deceptis [ultra dimidiam iusti pretii subvenitur] et generaliter omnibus aliis auxiliis et [beneficiis omnium iurium et legum] et specialiter iuri dicenti generalem re[nuntiationem non valere et iuri per quod] cavetur quod preditto iuri renuntiari [non potest], quibus [suffragantibus venditio] et confessio et script(i) huius tenor possent in aliquo [mi]nui vel [infringi]. Pro quibus omnibus et singulis attendendis et inviolabiliter observan[dis] et quod predicta omnia et singula vera sint, dictus venditor coram nobis [et ditto emptori] presenti et recipienti corporaliter tatta prestitit iuramentum. Propterea [........] quod si nobis constituti donnus
          <persName key="Antonio de Lacupensuli, arcidiacono">Antonius de Laupensuli archidiaconus</persName>
          [..............] obmissa et
          <persName key="Francesco de Asthis">Franciscus de Asquis</persName>
          civis civitatis Potentie qui archi[................] consentiones
          <ref target="#N0wj1hyxo8" type="alpha" />
          prius in nos predictos iudicem et notarius cum sciret [ex certa] sua scientia ipsos suos iudicem et notarium in hac parte non [esse .........] iuri dicenti
          <ref target="#Nhphbpmqdp" type="alpha" />
          eorum voluntarie prorogando predictam venditionem [..............] [pe]tiarum terrarum et partium ipsarum trium ratificaverunt et [renuntiaverunt ....] necnon asseruntt omne ius et attionem quod et quam habere et pretend[..................] super dittis duabus partibus dictarum terrarum venditarum per eundem [..............] // (c. 60v) [...........................................................................................................................] [.............] regiam [........] quam [........] fieri seu alteri competenti curie [..............................] forsitan exinde fatta [fu]erit reclamatio seu querela et altera parte [.......................] pro se stipulanti ut supra. Ad futuram memoriam et coram nobis iuramenta [...................] habere ratum et firmum et predicti emptoris cautelam et venditoris [...................] heredum et successorum certitudinem et cautelam fattum [est exinde prese]ns puplicum instrumentum per manus mei preditti notarii [......................................  .....................................ro]boratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nmrfrtfglz" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Sacco
            <hi rend="italic">(da docc. coevi e dal prosieguo)</hi>
          </note>
          <note xml:id="N663vr05g8" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            petias
          </note>
          <note xml:id="Nksaahurly" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S qui in docc. coevi</hi>
            Aprutio
          </note>
          <note xml:id="N01dkxl2nt" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            petium
          </note>
          <note xml:id="Neyvywilr2" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S qui, altrove</hi>
            Russo
          </note>
          <note xml:id="Nlzxll0pnc" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S, in docc. coevi</hi>
            Madio
          </note>
          <note xml:id="Nsu2x8ln04" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S qui, in docc. coevi e in seguito</hi>
            Ciccarelli
          </note>
          <note xml:id="N1mdm7clpd" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            ad
          </note>
          <note xml:id="N0wj1hyxo8" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            consentientes
          </note>
          <note xml:id="Nhphbpmqdp" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            iurisdictionem
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">[ego Thomasius]</persName>
          [qui su]pra nota[rius q]ui premissis omnibus rogatus et vocatus [in]terfui i[psum]que in eo [...............................] solito signo signavi. (SN) 
  [Ego]
          <persName key="Matteo de Sacco, notaio, giudice annuale di Potenza">notarius Mattheus de Sacco</persName>
          qui supra annalis iudex 
  [E]go
          <persName key="Gaspare de Aprutio">Gaspar de Aprutio</persName>
          testis sum 
  [Ego]
          <persName key="Giacomo de Bono Ioanne">Iacobus de Bono Ioanne</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          testis sum 
  [Ego]
          <persName key="Antonello de Roto (lo stesso che Antonello de Roto, ai contratti per tutto il regno di Sicilia?)">
            Antonellus de Rato
            <ref target="#N0fqpi5z8d" type="alpha" />
          </persName>
          testis sum 
  [Ego]
          <persName key="Laviero de Populo">Laverius de Populo</persName>
          testis sum
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N0fqpi5z8d" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Roto
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>