<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>117. Instrumentum testamenti di Gerardo de Novello</title>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>transcription by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 64r-66r, n. 20 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Gerardo de Novello di Potenza, stando nella propria casa sita nella parrocchia di S. Gerardo, infermo nel corpo ma sano di mente, fa rogare il proprio testamento nuncupativo, nel quale istituisce quale proprio erede il nipote Mattia de Albano, figlio di Nicola, ad eccezione dei legati e fedecommessi declinati di seguito. In primo luogo, elegge quale luogo di sepoltura del proprio corpo il monumento comune dei presbiteri sito nella chiesa di S. Gerardo, alla quale lascia per la cera e il denaro necessario per le proprie esequie una somma a scelta dei suoi epitropi. Fa un lascito, per i mali eventualmente commessi, pari a tre tarì; lascia alla chiesa di S. Gerardo la somma di tre tarì da utilizzare per la sua riparazione; per la riparazione delle chiese di S. Michele e della Ss. Trinità fa un lascito di un tarì. Lascia a Luca de Goffo ‹ovvero Coffo›, vita natural durante, una casa sita nella parrocchia di S. Gerardo (da lui tenuta in beneficio), con la condizione che si celebri una messa a settimana e che, prossimo alla morte, destini detta casa a un altro sacerdote di S. Gerardo, con il medesimo onere di messe, e che ciò avvenga in perpetuo. Lascia a Gerardo de Pulchrino una vigna un tempo appartenuta al fu Gerardo de Balba (da lui tenuta in beneficio), con la condizione che sia celebrata una messa a settimana e che alla sua morte passi a un altro presbitero di S. Gerardo, con i medesimi oneri di messe, e che ciò avvenga in perpetuo. Lascia a Colangelo figlio di Mattia, suo nipote, cinque albamina. Lascia alla chiesa di S. Gerardo un pezzo di terra posseduto indiviso con Coluccia de Aprutio, in località Canale, unitamente a un altro pezzo di terra nella medesima contrada; lascia alla luminaria di S. Gerardo un terreno in contrada Fontana delle Canne. Lascia un torchio al suo padrino spirituale Luca, a titolo di risarcimento per le sue fatiche. A Giovannella figlia di Andrea Conte lascia un materasso usato; al cantore lascia due tarì, che gli doveva. Fa un lascito a Conte de Matera, suo parente, pari a tre tarì; lascia alla sua servitrice Caterina una tunica nuova di colore verde, una cintura d’argento e un pezzo di tela de stuppa. Lascia ad Antiquo 5 tarì, che gli doveva; a Giovanna figlia di Mattia destina una coperta nuova e un paio di lenzuola. Da ultimo elegge quali propri epitopi Luca de Coffo e Mattia, suo nipote.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1422-09-12</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 64r) In nomine domini nostri Iesu Christi amen. Anno a nativitate ipsius millesimo quatricentesimo vicesimo secundo, regnante serenissima domina domina nostra
          <persName key="Giovanna II d'Angiò" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q236933">‹Iohanna secunda›</persName>
          Dei gratia
          <placeName key="Ungheria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q28">Ungarie</placeName>
          ,
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Hierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Dalmazia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q528042">Dalmatie</placeName>
          ,
          <placeName key="Rama">Rame</placeName>
          ,
          <placeName key="Serbia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q403">Servie</placeName>
          ,
          <placeName key="Galizia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3908">Galitie</placeName>
          ,
          <placeName key="Croazia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q224">Croatie</placeName>
          ,
          <placeName key="Volinia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q7530">Lodomerie</placeName>
          ,
          <placeName key="Moldavia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q18366588">Comanie</placeName>
          ,
          <placeName key="Bulgaria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q219">Bulgarieque</placeName>
          regina,
          <placeName key="Provenza, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2991382">Provincie</placeName>
          ,
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalquerii</placeName>
          ac
          <placeName key="Piemonte" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1216">Pedimontis</placeName>
          comitissa, domina nostra Ioanna secunda regina, regnorum vero eius anno ottavo feliciter amen
          <ref target="#N4aa159d75" type="integer" />
          , die duodecimo mensis settembris, prime indittionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N4aa159d75" type="integer">Il computo dell’era regni è espresso per anno incipiente allungato.</note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Giovanni de Ciusuino (ovvero de Chitano), giudice annuale di Potenza">
            Ioannes de Ciusuino
            <ref target="#Np0r31mvdt" type="alpha" />
          </persName>
          habitator civitatis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , eiusdem civitatis annalis iudex,
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">Thomasius Strambus</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          publicus ubilibet per provincias
          <placeName key="Principato citra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q15141466">Principatus citra</placeName>
          et
          <placeName key="Principato ultra" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q3403566">ultra serras Montorii</placeName>
          ,
          <placeName key="Capitanata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q384852">Capitinate</placeName>
          et
          <placeName key="Basilicata" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1452">Basilicate</placeName>
          regia autoritate notarius et testes subscripti ad hoc specialiter vocati et rogati, presenti scripto puplico fatemur atque testamur quod preditto die nobis predittis iudice et notario et testibus ad requisitionem et preces nobis fattas pro parte donni
          <persName key="Gerardo de Novello">Gerardi de Novello</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          ad domum habitationis ipsius sitam intus civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , in parrochia
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">Santi Gerardi</placeName>
          , suis loco et finibus limitatam, personaliter accersitis et in sala dicte domus invenimus eundem dopnum
          <persName key="Gerardo de Novello">Girardum</persName>
          in letto iacentem infirmum; qui donnus
          <persName key="Gerardo de Novello">Girardus</persName>
          consentiens prius in nos predictos iudicem et notarium ut in suos, cum sciret ex certa sui scientia nos suos iudicem et notarium in hac parte non esse, nostram iurisdittionem voluntarie prorogando, in nostri presentia constitutus, infirmus corpore, sanus tamen mente ac in retta sui memoria et loqutione pariter existens, considerans statum fragilem humane nature et quod nil est certius mortem et nichil incertius hora // (c. 64v) eius et quod mors nullis auxiliatur potentiis nec auxiliis suffragatur nec argento vel auro redimitur, nec potest quomodolibet evitari, volens saluti anime sue providere et bona sua disponere et salubriter ordinare, ministrante sibi gratia Salvatoris, ut inter heredes et successores suos nulla post eius obitum discordia oriatur, ac timens, ne quod absit, decederet intestatus, bona ut preciditur fruens memoria, sano sensu, presens suum ultimum nuncupativum in nostrum qui supra iudicis, notarii et testium subscriptorum in uno et eodem contestu in modo qui sequitur condidit testamentum seu ultimam voluntatem et condere dignum duxit. Quod quidem testamentum dictus donnus
          <persName key="Gerardo de Novello">Girardus</persName>
          testator valere voluit et mandavit iure testamenti; et si iure testamenti forsitan non valeret seu valebit, saltim valere voluit et mandavit iure [c]odicillorum, donationis causa mortis  epitole et cuiusbuslibet alterius ‹ultime› voluntatis, prout melius de iure valere potest et debet et debitam efficaciam obtinere, ita quod in omnem eventum et casum dictum testamentum et contenta in eo realiter exequantur et executioni debite demandantur, iuxta voluntatem, ordinem et mentem testatoris affati, cassans, irritans et annullans, ex certa eius scientia, omnia alia testamenta, codicillos seu ultimas voluntates per eum huc usque ab hattenus condita vel etiam ordinata seu ordinatas, sub quacumque verborum serie sive forma, volens et mandans quod hec sit ultima sua voluntas et quilibet sibi quocumque iure subcedens, ipsum teneatur efficaciter adimplere. In primis, quia heredis institutio cuiuslibet testamenti dignoscitur esse capud, dictus testator instituit, ordinavit et fecit suum heredem // (c. 65r)
          <persName key="Mattia de Albano">Mattiam de Albano</persName>
          , filium
          <persName key="Nicola de Albano, padre di Mattia">Nicolai de [A]lbano</persName>
          dicti Anull(arii)
          <ref target="#N25aiue23d" type="alpha" />
          , nepotem suum, in omnibus suis bonis mobilibus et stabilibus, preterquam in infrascriptis legatis et fedei commissis. Item elegit sibi canonicam sepulturam intus
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesiam Santi Gerardi</placeName>
          , in monimento comuni presbiterorum; item legavit pro cera et denariis in die obsequiorum suorum ad arbitrium suorum epitroporum. Item legavit pro malis oblatis incertis tarenos tre[s]; item in reparatione
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie santi Gerardi</placeName>
          tarenos sex; item legavit in reparatione
          <placeName key="Ss. Trinità di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q17624796">ecclesie sante Trinitatis</placeName>
          tarenum unum; item legavit
          <placeName key="S. Michele di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3671306">ecclesie santi Michaelis</placeName>
          in reparatione, tarenum unum; item legavit donno
          <persName key="Luca de Goffo (ovvero Coffo)">Luce de Goffo</persName>
          domum unam que est intus civitatem
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , in parrochia
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie Santi Gerardi</placeName>
          , qu[a] asseruit habere in beneficio et quod teneatur dicere, pro ipsa domo data sibi pro beneficio, qualibet edomada ‹missam unam› sua vita durante et quod idem donnus
          <persName key="Luca de Goffo">Lucas</persName>
          in ultimis debeat et teneatur dictam domum conditionatam, uni alteri sacerdoti
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie santi Gerardi</placeName>
          relassare cum missa una celebranda in dicta ecclesia edomada qualibet et sic de singulo et singulis perpetuo dicta domus relapsetur. Item legavit donno
          <persName key="Gerardo de Pulchrino">Girardo de Pulchrino</persName>
          vi[ne]am unam quam asseruit tenere in beneficio, que fuit quondam
          <persName key="Gerardo de Balba">Girardi de Balba</persName>
          , sua vita durante celebranda missa una qualibet edomada et in ultimis idem donnus
          <persName key="Gerardo de Pulchrino">Gerardus</persName>
          teneatur dictam vineam uni alteri presbitero
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie santi Gerardi</placeName>
          relapsare cum dicta missa celebranda pro qualibet edomada de singulis ad singulos et dicta vinea dimittatur perpetuum cum dicta missa; necnon legavit eidem donno
          <persName key="Gerardo de Pulchrino">Gerardo</persName>
          medietatem vendemie dicte vinee. Item legavit
          <persName key="Colangelo">Colangelo</persName>
          filio d(onn)us
          <ref target="#Noux8y2mkh" type="alpha" />
          <persName key="Mattia de Albano">Mathie</persName>
          , nepoti suo, amore consanguinitatis albamina quinque. Item legavit luminarie
          <placeName key="S. Gerardo di Potenza, chiesa cattedrale" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2942757">ecclesie santi Gerardi</placeName>
          petium unum cuiusdam terre quod habet pro indiviso cum
          <persName key="Coluccia de Aprutio">Coluccia de Aprutio</persName>
          , quod est in
          <placeName key="Canale, località">contrata Can(n)alis</placeName>
          , subtus vineam
          <persName key="Giacomo de Coffo">Iacobi de Coffo</persName>
          ; item petium aliud terre quod est in dicta contrata, iuxta vineam
          <persName key="Russo Conte">Russi Conte</persName>
          ; item petium unum aliud eiusdem terre eidem luminarie in contrata ubi dicitur la
          <placeName key="Fontana (la) de le Canne, località">Fontana de le Can(n)e</placeName>
          , suis loco et finibus circumdata; item legavit donno
          <persName key="Russo Conte">Luce</persName>
          paterno ‹sic› suo spirituali, pro fatigiis suis, torchium unum; item legavit
          <persName key="Giovannella, figlia di Andrea Conte">Ioannelle</persName>
          filie donni
          <persName key="Andrea Conte">Andreę Cont(e)</persName>
          mataraccium unum usitatum pro bono servitio; item legavit cantori, ad quod sibi tenetur, tarenos duos; item legavit
          <persName key="Conte de Matera">Comit(i) de Matera</persName>
          , amore consanquinitatis, tarenos tres; item legavit
          <persName key="Caterina">Caterine</persName>
          servitrici sue, pro bona servitia, tunicam unam novam panni viridis et corrigeam unam de argento; item toccum unum de tela de stuppa pro bona servitia sibi prestita; item legavit
          <persName key="Antiquo">Antiquo</persName>
          , ad quod sibi tenetur, tarenos quinque; item legavit
          <persName key="Giovanna">Ioanne</persName>
          filie
          <persName key="Mattia de Albano">Mathie</persName>
          , amore consanguinitatis, cultram unam novam et parum unum de lintra(n)ibus
          <ref target="#Nkfkc8dp2v" type="alpha" />
          ; item constituit, ordinavit et fecit suos epitropos exequtores sui presentis ultimi testamenti donnum
          <persName key="Luca de Goffo (ovvero Coffo)">Lucam de Coffo</persName>
          et
          <persName key="Mattia de Albano">Mathiam de Anull(ari)o</persName>
          nepotem et heredum suum, quibus dedit presentibus, audientibus et in se sponte suscipientibus dictum epitropatum, omnimodam et plenariam potestatem et autoritatem intrandi, apprehendendi, vendendi et alienandi tantum de bonis suis, donec presens testamentum in(tus) ‹sic› contenta in eo plenarie exequatur et debite executioni demandatur. Unde ad futuram memoriam et ditti testatoris preces et omnium quorum et cuius interest et interesse poterit certitudinem et cautelam, fattum est exinde presens puplicum instrumentum testamenti per manus mei preditti notarii, signo meo solito signatum, mei qui supra iudicis et nostrorum subscriptorum testium subscriptionibus roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Np0r31mvdt" type="alpha">
            <hi rend="italic">Dubito della lettura, in seguito</hi>
            Chitano
          </note>
          <note xml:id="N25aiue23d" type="alpha">
            <hi rend="italic">Dubito dello scioglimento</hi>
          </note>
          <note xml:id="Noux8y2mkh" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per ?</hi>
            donni
          </note>
          <note xml:id="Nkfkc8dp2v" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            linteaminibus
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego predittus
          <persName key="Tommaso Strambo, pubblico notaio regio per le province di Principato Citra e Ultra, Basilicata e Capitanata">Thomasius</persName>
          puplicus ut supra notarius qui premissis omnibus rogatus // (c. 66r) et vocatus interfui ipsumque meo consueto et solito signo signavi. (SN) 
  Ego
          <persName key="Giovanni de Ciusuino (ovvero de Chitano), giudice annuale di Potenza">Ioannes de Chitano</persName>
          annalis iudex interfui et me subscripsi 
  Ego donnus
          <persName key="Ciccone de Riccardo, arciprete della cattedrale di Potenza">
            Cicconus de Ri(c)cio
            <ref target="#N6loimxv3m" type="alpha" />
          </persName>
          archipresbiter Potentinus testis sum 
  Ego donnus
          <persName key="Guglielmo de Mallano, canonico potentino">Guillelmus de Mallano</persName>
          canonicus Potentinus testis sum 
  Ego donnus
          <persName key="Tommaso Bundito, canonico potentino">Thomasius Bu(n)dit(us)</persName>
          canonicus Potentinus testis interfui 
  Ego
          <persName key="Baldassarre Mordente, canonico (lo stesso che in seguito arciprete di S. Gerardo?)">diaconus Baldaxar Mordente</persName>
          canonicus Potentinus testis sum 
  Ego donnus
          <persName key="Leonardo de Sicca">Leonardus de Sicca</persName>
          testis sum 
  Ego
          <persName key="Antonello, suddiacono">subdiaconus Antonellus</persName>
          testis sum
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N6loimxv3m" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così S per</hi>
            Riccardo
            <hi rend="italic">(da docc. coevi)</hi>
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>