<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>11. Instrumentum testamenti di Roberto de Vetro</title>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Donatella Gerardi</name>
          <resp>transcription by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Dip. Somm., I, 309, n. 4bis, cc. 96r-97v, n. 36 [S].</bibl>
          <bibl type="tradition">Originale: Napoli, Biblioteca della Società Napoletana di Storia Patria, Diplomatico, Pergamene del Fondo Fusco, (25-Potenza), segn. 10 BB I n. 12 [A].</bibl>
          <bibl type="bibliography">Pedìo, Cod. Dipl. Potent., p. 145 n. XII; Id., Cod. e cart. Potentino, pp. 328 (erroneamente sotto l'anno 1280); Id., Cartulario della Basilicata, II, p. 200; Messina, Storie di carta, storie di pietra, p. 68; Vitale, Potenza tra Svevi ed Angioini, p. 142; A. Pellettieri, Le mura di Potenza in età angioina, in «Tarsia», anno IX, 16-17 (1995), pp. 21-31: pp. 22-23; Scalise, La diocesi potentina nel Medioevo: riflessioni su vescovi e patrimonio del clero, pp. 73-75.</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>!-Instr</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>Roberto de Vetro, abitante a Potenza, malato nel corpo ma sano di mente, fa rogare il proprio testamento nuncupativo (che all’occorrenza desidera possa valere come codicillo o come qualsiasi altro scritto di ultima volontà), nel quale: istituisce quale propria erede la moglie Flamenga, alla quale lascia mezzo augustale e dalla quale dichiara di aver ricevuto a titolo di dote dodici once e tre corredi; per la restituzione di tale dote e in qualità di dodario le lascia la casa in cui vive, sita nel tenimento di Potenza, in Castrovetere, unitamente a tutti i beni e alle suppellettili in essa presenti; un’ulteriore casa nei pressi della precedente; un orto con pozzo e alberi sito nei pressi delle mura della città; una vigna in contrada Mendaroli. Lega quindi alla chiesa di S. Michele di Potenza, per la salvezza dell’anima sua e per soddisfare il pagamento delle decime, tutte le terre da lui possedute in contrada Campi Saraceni, stabilendo che dette terre debbono entrare a far parte del patrimonio della predetta chiesa e che non potranno essere alienate; stabilisce che i suoi epitopi (designati nelle persone di Flamenga, sua moglie, e Sansone, arciprete di S. Michele), distribuiscano a enti e persone indigenti la somma ricavata dalla vendita di un appezzamento di terreno sito in contrada Pantano. Disciplina quindi le modalità con cui dovranno essere distribuiti i quindici tarì dovutigli da Riccardo de Picerno come censo gravante su un orto: sei tarì alla chiesa di S. Michele perché sia realizzata una croce; sei ai frati Minori ‹di San Francesco› di Potenza per messe cantate; uno a Giovanni cappellano della chiesa di S. Stefano; un tarì al notaio Giacomo e un tarì da dare a ciascun sacerdote che celebrerà messe cantate. Dà quindi mandato ai propri epitropi di vendere il suo asino e, col ricavato, di far celebrare i divini uffici.</p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1283-02</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          (c. 96r) Anno dominice incarnationis millesimo ducentesimo octuagesimo tertio, regnante domino nostro
          <persName key="Carlo I d'Angiò" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q203829">Carolo</persName>
          Dei gratia invictissimo rege
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Puglia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1447">ducatus Apuleę</placeName>
          et
          <placeName key="Capua" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q1280122">principatus Capue</placeName>
          , principe
          <placeName key="Acaia, principato di" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q332005">
            Acharum
            <ref target="#Nv1qd5i9s3" type="alpha" />
          </placeName>
          ,
          <placeName key="Roma" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q220">alme Urbis</placeName>
          senatore,
          <placeName key="Angiò, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q107426">Andegavie</placeName>
          ,
          <placeName key="Provenza, contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2991382">Provincie</placeName>
          ,
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalquerii</placeName>
          et
          <placeName key="Tonnerre" ref="https://www.wikidata.org/wiki/ Q498854">Tornodori</placeName>
          comite, regnorum eius
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          anno sexto,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          vero anno octavo decimo feliciter amen, mense februarii, undecime indictionis, apud
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentiam</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nv1qd5i9s3" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            Achaye
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          In presentia
          <persName key="Bernardo de Comestabulo, regio giudice di Potenza">Bernardi de Comestabulo</persName>
          regalis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          iudicis,
          <persName key="Giacomo Cumbo, pubblico notaio di Potenza">Iacobi Cumbi puplici eiusdem civitatis notarii</persName>
          et testium subscriptorum licteratorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum, ego
          <persName key="Roberto de Vetro">Robertus de Vetro</persName>
          , civis et habitator
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          , eger corpus, sanus tamen mente, de bonis meis condo quod sine scriptis dicitur testamentum, in quo mihi heredem instituo
          <persName key="Flamenga, moglie di Roberto de Vetro">Flamengam</persName>
          uxorem meam in omnibus bonis meis, preterquam in infrascriptis meis legatis; lego sibi tamen pro eius hereditate medium augustalem de quo volo et mando quod habeat se contentam pro hereditate predicta; fateor enim me recepisse ab ea tempore contracti matrimonii inter me et ipsam in dotem uncias auri duodecim et corredos honorabiles res
          <ref target="#N5ehz23fum" type="alpha" />
          . Pro quarum dotium restitutione volo quod ipsa habeat insolutum subscripta bona mea que habeo et possideo intus in terra
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          et pertinentiis eius, videlicet: domum unam in qua habito, cum omnibus utensilibus seu bonis in eadem domo existentibus, sitam in
          <placeName key="Castrum vetus (Castrovetere)">Castro ‹Veteri›</placeName>
          , cuius fines inferius designantur. Item aliam // (c. 96v) domum sitam prope predictam domum et prope domum
          <persName key="Riccardo de Picerno">Riccardi de Picerno</persName>
          et iuxta viam puplicam et si qui alii sunt confines; item ortum unum cum puteo et arboribus, situm iuxta muros civitatis eiusdem mediante via puplica que circuit nostram civitatem, prope ortum
          <persName key="Sansone, arciprete">archipresbiteri Sansonis</persName>
          et prope ortum
          <persName key="Giacomo, diacono">diaconis ‹Iacobi›</persName>
          et si aliqui sunt confines; item vineam unam in contrata
          <placeName key="Mendaroli, contrada">Mendaroli</placeName>
          , prope vineam
          <persName key="Ruggero de Vetro">Rogerii de Vetro</persName>
          et vineam
          <persName key="Ruggero de Organatrice">
            Rogerii de Organatico
            <ref target="#Nciva6bvv1" type="alpha" />
          </persName>
          et si qui sunt alii confines. Predicta vero
          <persName key="Flamenga, moglie di Roberto de Vetro">Flamenga</persName>
          , uxor mea, presens et consentiens huic testamento, vivens secundum ius Romanum, prout alie mulieres
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
          ab antiquo vixerunt et vivunt, tenuit se contenta de predictis bonis relictis sibi a me predicto testatore pro restitutione in integrum suarum dotium predictarum, nec non et dodarii quod recipere debet post mortem mei predicti testatoris. Et sic predicta
          <persName key="Flamenga, moglie di Roberto de Vetro">Flamenga</persName>
          iuravit ad sancta Dei evangelia tenere ‹se› semper contenta de predictis  bonis causa restitutionis predictarum suarum dotium in integrum, ut dictum est, nec non et dodarii supradicti et nunquam ullo tempore  contra predictum testamentum, in totum vel in parte, venire, sed ipsum semper in omnibus et per omnia inviolabiliter custodire. Et si contra veniret, obligavit se ad penam viginti augustalium regie curie se composituram, nichilominus predicto testamento in suo robore duraturo. Lego autem
          <placeName key="S. Michele di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3671306">ecclesie Sancti Michaelis</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          , tam pro anima mea quam pro satisfactione decimarum, omnes terras meas quas teneo et possideo in contrata
          <placeName key="Campo Saraceno, località">Campi Saraceni</placeName>
          // (c. 97r), quarum fines inferius describuntur et eas clericis eiusdem ecclesie per fustem trado ipsosque de ipsis in poxessionem induco, ita quod predicte terre inperpetuum semper sint in bonis et de bonis ipsius ecclesie numerate
          <ref target="#Nibzmsd3ib" type="alpha" />
          et nunquam distrai a dominio ipsius ecclesie valeant vel alienari. Item lego pro anima mea petiam unam terre sitam in contrata
          <placeName key="Pantano, località">Pantani</placeName>
          , prope ‹terras›
          <persName key="Martino de Platano">
            Marinum
            <ref target="#Nsddyqfsg0" type="alpha" />
            de Platano
          </persName>
          et terras
          <persName key="Palmerio Cortesio">
            Palmerii Carresii
            <ref target="#N70h3z52k4" type="alpha" />
          </persName>
          et si qui sunt alii confines, vendenda per manus predicte uxoris meę et predicti
          <persName key="Sansone, arciprete">archipresbiteri Sansonis</persName>
          quos in presenti testamento epitropos et executores meos ordino et confirmo et pecuniam quam ex venditione ipsius perceperint, distribuant locis et personis indigentibus sicut melius et salubrius indentit
          <ref target="#N2qv3zajqi" type="alpha" />
          expedire. Preterea de tarenis aurei quindecim, quos habeo super ortum
          <persName key="Riccardo de Picerno">
            Riccardi de Piterno
            <ref target="#Nmnuwfl78y" type="alpha" />
          </persName>
          , quos tarenos quindecim predictus
          <persName key="Riccardo de Picerno">Riccardus</persName>
          mihi dare tenetur, volo quod, per manus dictorum epitroporum meorum, solvantur tarenos sex predicte
          <placeName key="S. Michele di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3671306">ecclesie Sancti Michaelis</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          , item tarenos sex fratribus Minoribus Potentinis pro missis canendis, item donno
          <persName key="Giovanni, cappellano di S. Stefano">Iohanni cappellano</persName>
          ,
          <placeName key="Santa Stefano,chiesa">Sancti Stefani</placeName>
          , tarenum unum, item
          <persName key="Giacomo, notaio">notario Iacobo</persName>
          tarenum unum et reliquum tarenum detur alicui sacerdoti pro missis canendis. Item habeo asinum unum quem vendi iubeo per dictos epitropos et de ipsius pretio divina misteria celebrentur; predicti vero sex tareni legati fuerunt per me dicte
          <placeName key="S. Michele di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3671306">ecclesie Sancti Michaelis</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          pro cruce. Preterea ego predictus testator volo et mando quod si presens testamentum seu ultima mea voluntas non valeret iure testamenti vel aliqua iuri sollemnitate deficeret, valeat saltim iure codicillorum seu ratione cuiuslibet alterius extreme vel ultime voluntatis // (c. 97v). Ad cuius rei geste memoriam et predicte heredis mee cautelam et ne de predictis legatis memoria morta
          <ref target="#N1zk9j2e6l" type="alpha" />
          testium deperirent
          <ref target="#N3vr2mc91u" type="alpha" />
          , presens puplicum instrumentum exinde fieri rogavi per manus predicti notarii signo suo signatum, subscriptione predicti iudicis et subscriptotum testium ad hoc vocatorum et rogatorum  subscriptionibus roboratum, scriptum et designatum per manus mei qui supra
          <persName key="Giacomo Cumbo, pubblico notaio di Potenza">
            Iacobi puplici
            <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentie</placeName>
            notarii
          </persName>
          qui vocatus et rogatus a dicto testatore interfui et meo signo signavi. Fines autem predictarum terrarum
          <placeName key="Campo Saraceno, località">Campi Saraceni</placeName>
          sunt hii: ab uno latere est via puplica, ab alio latere tenet heres quondam domini
          <persName key="Roberto de Lacupensuli">Roberti de Lacupesili</persName>
          , a tertio tenet dominus marchio, a quarto est vallonus comunis. Item fines predicte domus sunt hii: ab uno latere est via puplica, a secundo latere tenet predictus archipresbiter mediante quintana comuni, a tertio latere tenet donna
          <persName key="Clarizia">Clarizia</persName>
          mediante quintana vicinali; a quarto tenet predicta
          <persName key="Flamenga, moglie di Roberto de Vetro">Flamenga</persName>
          . (SN)
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N5ehz23fum" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            tres
          </note>
          <note xml:id="Nciva6bvv1" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            Organatrice
          </note>
          <note xml:id="Nsddyqfsg0" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            Martinum
          </note>
          <note xml:id="N70h3z52k4" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            Cortesii
          </note>
          <note xml:id="Nmnuwfl78y" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            Picerno
          </note>
          <note xml:id="Nibzmsd3ib" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            numerantur
          </note>
          <note xml:id="N2qv3zajqi" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            viderint
          </note>
          <note xml:id="N1zk9j2e6l" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            morte
          </note>
          <note xml:id="N3vr2mc91u" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            deperiret
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          <persName key="Bernardo de Comestabulo, regio giudice di Potenza">Bernardus</persName>
          scripto iudex testatur in intus
          <ref target="#N32rfwkefp" type="alpha" />
          Ego
          <persName key="Sansone, arciprete">Sanson archipresbiter</persName>
          <placeName key="S. Michele di Potenza, chiesa" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3671306">ecclesie Sancti Michaelis</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentia</placeName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui 
  Ego
          <persName key="Giovanni de Lacupensuli">Iohannes de Lacopensili</persName>
          vocatus et rogatus interfui 
  Ego
          <persName key="Bernardo de sire Pascali">Bernardus de sire Pascali</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui 
  Ego
          <persName key="Ilario de Bigio">Illarius de Bigio</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui 
  Ego
          <persName key="Rogerius Sanella">
            Rosemus
            <ref target="#Np929jup2g" type="alpha" />
            Sanella
          </persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui 
  Ego
          <persName key="Pagano de Episcopo">Paganus de Episcopo</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N32rfwkefp" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            isto
          </note>
          <note xml:id="Np929jup2g" type="alpha">
            <hi rend="italic">A</hi>
            Rogerius
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>