<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Instrumentum venditionis di Antonello Pagano e di sua moglie Billotta de Musculo, di Potenza, a favore del prete Giovanni de Satriano</title>
        <respStmt>
          <resp>mark-up by</resp>
          <name>Giuseppe Russo</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Giuseppe Russo</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco 25, Potenza, segn. 10-BB-II-2 [A].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography">FORTUNATO, Badie, feudi e baroni della valle di Vitalba, vol. III, Cartulario e Codice Potentino, p. 353, sotto l’anno1487 (regesto)</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco (25, Potenza)</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                Antonello Pagano e sua moglie Billotta
                <hi rend="italic">de Musculo</hi>
                , di Potenza, vendono al prete Giovanni
                <hi rend="italic">de Satriano</hi>
                , della medesima città, una vigna con alberi sita nel tenimento di Potenza nel luogo detto
                <hi rend="italic">lo Destro sotto San Giacomo</hi>
                , per il prezzo di sei once.
              </p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="original">
              <p>Pergamena (mm 255x700) in mediocre stato di conservazione. Sono presenti macchie scure lasciate dall’umidità sparse sulla parte superiore della membrana. Il margine di destra ha subito la perdita di piccoli brandelli di pergamena, putrefattasi e caduta, In basso sono presenti fori di piccole e medie dimensioni. In basso a destra manca un grosso pezzo del supporto, caduto per la putrefazione della membrana, che intacca una delle sottoscrizioni testimoniali.</p>
            </objectDesc>
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1489 dicembre 8</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          † In nomine domini nostri Iesu Cristi, amen. Anno a nativitate eiusdem millesimo quatricentesimo octuagesimo nono, regnante inclito et serenissimo domino nostro domino
          <persName key="Ferdinando I di Napoli" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q437838">Ferdinando</persName>
          , Dei gratia
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          et
          <placeName key="Ungheria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q28">Hungarie</placeName>
          rege, regnorum vero suorum anno tricesimo secundo, feliciter, amen, die octavo mensis decembris anni octave indictionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Freda de Palermo, giudice">Fredus de Palermo</persName>
          ,
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentinus</placeName>
          , regius in toto hoc regno
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ad contractus iudex,
          <persName key="Galieno de Lauro, notaio">Galienus de Lauro</persName>
          civitatis prenominate puplicus ubilibet per totum predictum regnum
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          regia auctoritate notarius et testes subscripti ad hoc specialiter vocati et rogati presenti scripto puplico venditionis instrumento fatemur, declaramus, notumfacimus et testamur quod eodem predicto die in nostri presentia presentibus et personaliter constitutis
          <persName key="Antonello Pagano">Antonello Pagano</persName>
          ,
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentino</placeName>
          , et
          <persName key="Bilotta de Musculo">Billocta de Musculo</persName>
          , eius uxore, muliere
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentina</placeName>
          , mero iure romano vivente ut ceteri homines utriusque sexus
          <ref target="#Nqw05l3ajv" type="alpha" />
          dicte civitatis ab antico vixerunt et vivunt, agentibus et stipulantibus ad omnia et singula infrascripta pro se, heredibus et successoribus suis ex una parte, ipsaque
          <persName key="Bilotta de Musculo">Billocta</persName>
          agente ad maiorem cautelam cum consensu, voluntate et beneplacito dicti
          <persName key="Antonello Pagano">Antonelli</persName>
          , predicti sui viri, ibidem presentis et dicte sue uxori in toto presenti instrumento consentientis ex una parte, et domno
          <persName key="Giovanni di Satriano, prete">Iohanne de Satriano</persName>
          , Potentino, agente similiter et stipulante ad omnia et singula infrascripta pro se, heredibus et successoribus suis ex parte altera. Predicti
          <persName key="Antonello Pagano">Antonellus</persName>
          et
          <persName key="Bilotta de Musculo">Billocta</persName>
          et quilibet ipsorum non vi, dolo malo, metu ducti ad id vel aliter circumventi, sed eorum, ut dixerunt, pura, mera, gratuita et spontanea voluntate pro suis utilitatibus peragendis palam, pure, puplice et bona fide, sine aliquo vitio et colludio pravitatis a presenti die vendiderunt, alienaverunt et ex ipsa venditionis et alienationis causa traddiderunt et assignaverunt, iure proprio et in perpetuum, predicto domno
          <persName key="Giovanni di Satriano, prete">Iohanni</persName>
          , ibidem presenti, ementi et recipienti vineam unam eorum cum arboribus in ea sistentibus et cum omnibus iuribus, rationibus, proprietatibus et pertinentiis suis vacantalibus et aliis in ea solitis, sitam et positam in tenimento civitatis predicte et proprie ubi dicitura vulgariter
          <placeName key="Potenza, località lo Destro socto Sancto Iacobo">lo Destro socto Sancto Iacobo</placeName>
          , confinatam, ut dixerunt, iuxta vineam ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          quam tenet
          <persName key="Giorgio di Campagna">Georgius de Campanea</persName>
          , limite mediante, iuxta vineam
          <persName key="Giovanni de Guercio">Iohannis de Guercio</persName>
          et vineam
          <persName key="Antonio de Perrecta">Antonii de Perrecta</persName>
          , sulco comuni mediante, iuxta a superiori parte vineam
          <persName key="Donato Zotto">Donati Zocti</persName>
          de
          <placeName key="Teggiano" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q81728">Diano</placeName>
          , sulco comuni mediante, et vineas heredum condam
          <persName key="Giacomo de Cipriano">Iacobi de Cipriano</persName>
          et
          <persName key="Novello de Fina">Novelli de Fina</persName>
          , limite mediante, et vineam
          <persName key="Francesco de Arpino">Francisci de Arpino</persName>
          , limite mediante, et iuxta vineam emptoris predicti, sulco comuni mediante, cum via intrandi ad dictam vineam ab eaque exeundi per quintanam sistentem inter vineas
          <persName key="Giovanni de Guercio">Iohannis de Guercio</persName>
          predicti, nec non cum via intrandi etiam ad dictam vineam ab eaque exeundi personaliter tantum et sine bestiis per sulcum sistentem inter vineam dictorum emptoris et Donati, que via incipit
          <placeName key="Potenza, località Sotto San Giacomo">suptus Sanctum Iacobum</placeName>
          si et prout de presenti consistit et de preterito consistere consuevit, francam, liberam et exemptam ab omni honere servitutis neminique obligatam, fore dixerunt, pro precio et nomine ultimi et finalis precii inter eos finiti et conventi unciarum sex et tarenorum viginti carlenorum argenti sexaginta per unciam et duobus pro tareno quolibet computatis usualis pecunie regni huius
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          , quas et quos confessi fuerunt dicti venditores et quilibet ipsorum recepisse et manualiter habuisse a dicto emptore in eisdem carlenis argenti ex titulo venditionis predicte. Qui
          <persName key="Antonello Pagano">Antonellus</persName>
          et
          <persName key="Bilotta de Musculo">Billocta</persName>
          et quilibet ipsorum eundem domnum Iohannem emptorem presentem et recipientem in possessione et tenuta dicte vinee per fustem coram nobis induxerunt ad verum dominium et proprietatem emptoris predicti et suorum heredum et successorum ad semper ex nunc in antea ex causa venditionis predicte per ipsum emptorem et suos heredes et successores habendum vineam ipsam, ut supra, tenendum, possidendum, vendendum, alienandum, permutandum, nec non faciendum de ea, in ea et ex ea iuribus, rationibus, proprietatibus et pertinentiis solitis dicte vinee spectantibus et pertinentibus quicquid emptori predicto et suis heredibus et successoribus placuerit et melius visum erit tamquam de propriis rebus et bonis suis et ut veri et integraliter domini super qua vinea iuribus, rationibus et proprietatibus predictis, dicti venditores et quilibet ipsorum ullum ius ullamque actionem, dominium vel proprietatem ullo unquam tempore reservaverunt omnia iura et actiones emptori predicto et suis heredibus et successoribus cesserunt et refutaverunt. Et promiserunt venditores predicti et quilibet ipsorum promisit emptori predicto et obligaverunt se propterea, heredes et successores suos et bona eorum omnia mobilia et stabilia habita et habenda ubicumque et penes quoscumque sistentia et deinde exitura licita et inlicita et alia cuiuscumque vocabuli appellatione distinta et illa etiam que in generali obligatione non veniunt nisi per verborum expressionem, venditionem et stipulationem predictas et omnia et singula supradicta et infrascripta in presenti instrumento contenta per eos acta et gesta consueta et promissa et presens etiam instrumentum cum contentis in eo iuxta ipsius continentiam et tenorem omni tempore et in perpetuum ratas, gratas et firmas, rata, grata et firma, nec non ratum, gratum et firmum habere, tenere et inviolabiliter observare et contra et adversus eas vel ea vel ipsorum aliquod non dicere, facere, opponere, pretendere vel venire, nec litem, causam seu controversiam eis movere vel moventi aut inferenti seu inferri facienti assistere vel consentire, nec per se nec per alium seu alios eorum nomine, de iure vel de facto, in iudicio vel extra iudicium agendo vel excipiendo aut aliter quoquomodo immo libere, pacifice et quiete et absque lite vel molestia aliqua permictere et sinere emptorem ipsum tenere et possidere vineam predictam cum integro statu suo, nec non vineam predictam, ut supra, emptori predicto et suis predictis heredibus et successoribus semper in iudicio vel extra iudicium defendere, guarentire, disbrigare, excaluniare, vincere et de evictione teneri ad penam unciarum decem medietate videlicet ipsius pene si eam commicti contingat regie curie vel alteri curie cuicumque in qua exinde de premissis reclamatio seu querela facta fuerit applicanda et reliqua ipsius pene medietate emptori predicto et suis heredibus et successoribus integ‹r›e et sine diminutione aliqua persolvenda, me predicto notario tamquam persona puplica pro parte dicte curie et dicto emptore pro se et suis heredibus et successoribus a venditoribus predictis penam stipulantibus antedictam. Qua pena commissa vel non commissa, soluta vel non soluta, exacta vel non exacta seu quomodolibet gratiose remissa presens nichilominus instrumentum cum omnibus in eo contentis in suo semper robore et efficacia perseveret, rato manente pacto cum refectione et integra restitutione omnium et singulorum dapnorum, interesse et expensarum litis et extra litem que fierent propterea quoquomodo, de quibus dapnis, expensis et interesse stari et credi debeat ex pacto assertioni cum iuramento dicti emptoris et suorum heredum et successorum, nulla alia probatione quesita vel querenda, ita quod redduci non possit ad arbitrium boni viri neque quomodolibet appellari aut aliter exinde reclamari lege qualibet in contrarium non obstante. Que bona superius obligata constituerunt se interym venditores predicti et quilibet ipsorum precario nomine et pro parte dicti emptoris et suorum heredum et successorum tenere et possidere quod precarium liceat et licitum sit emptori predicto et suis heredibus et successoribus quandocumque voluerint revocare et ad se advocare nulla sollepnitate servata quia sic fuit actum inter easdem partes. Et renunciaverunt venditores predicti et quilibet ipsorum ex certa eorum sciencia voluntarie et expresse et quolibet predictorum pro cautela dicti emptoris et suorum heredum et successorum exceptioni doli mali, vis, metus et in factum, presentis sic non celebrati contractus, exceptioni deceptionis et fraudis reique predicto modo non sic geste vel aliter habite, quam ut superius et inferius continetur et est expressum, exceptioni dicte pecunie non solute, non habite, non recepte ab emptore predicto ex causa predicta et non boni et non ponderati argenti, legi resissorie et beneficio per quam deceptis ultra dimidiam iusti precii venditionis in contractibus subvenitur, beneficio restitutionis in integrum, ausilio Velleiani pro mulieribus introductis, exceptioni dicte venditionis non bene facte, non secute realiter modo predicto et generaliter omnibus aliis ausiliis et beneficiis omnium iurium atque legum et specialiter iuri dicenti generalem renunciationem non valere et iuri quo cavetur quod dicto iuri renunciari non possint, quibus et propter quod dicta venditio seu scripti huius tenor possent in aliquo minui vel infringi, irritari vel annullari. Certiorati prius, ut dixerunt, venditores predicti et quilibet ipsorum certioratione condigna per iurisperitum de iuribus, legibus, exceptionibus et renunciationibus ipsis et effectibus eorundem antequam renunciarent eisdem. Et iuraverunt dicti venditores et quilibet ipsorum ad sancta Dei evangelia tactis licteris predicta omnia et earum singula vera esse ipsaque firmiter actendere et inviolabiliter observare, ut superius continetur. Unde ad futuram memoriam dictorum venditorum preces et dicti emptoris et suorum heredum et successorum cautelam perpetuam ac certitudinem omnium quorum et cuius inde interest et interesse poterit in futurum factum est exinde hoc presens puplicum instrumentum per manus mei notarii supradicti signo meo solito signatum, mei, cuius supra, iudicis et nostrorum subscriptorum testium signis et subscriptionibus roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nqw05l3ajv" type="alpha">
            <hi rend="italic">La parola è vergata nell’interlineo</hi>
            .
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego idem
          <persName key="Galieno de Lauro, notaio">Galienus de Lauro</persName>
          puplicus, ut supra, notarius, qui premissis omnibus vocatus et rogatus interfui ipsumque meo solito et consueto signo signavi, superius autem ubi legitur «sexus» et ubi legitur «dicitur» intervirgulatum actatum et emendatum est per me notarium supradictum non vicio sed errore quia scribendo casualiter erravi, unde pro autentico habeatur. (S)           
† Ego qui supra
          <persName key="Freda de Palermo, giudice">Freda de Palermo</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencia</placeName>
          regius ad contractus iudex interfui et me subscripsi et signo meo solito signavi. 
† Ego domnus
          <persName key="Giorgio di Tito">Georgius de Tito</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencia</placeName>
          testis sum.
† Ego domnus
          <persName key="Manfredi de Graciano, prete">Manfredus de Graciano</persName>
          testis sum.
† Ego domnus
          <persName key="Arfino di Satriano">Arfinus de Satriano</persName>
          testis sum.
† Ego domnus
          <persName key="Savino de Grasso">Savinus de Grasso</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencia</placeName>
          testis sum.
† Ego domnus
          <persName key="Nicola Antonio Porcario">Nicolaus Antonius Porcarius</persName>
          testis sum.
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>