<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Instrumentum donationis di Innico de Guevara, gran senescalco, a favore delle chiese di San Michele e di San Francesco di Potenza</title>
        <respStmt>
          <name>Giuseppe Russo</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Giuseppe Russo</name>
          <resp>transcription by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco 25, Potenza, segn. 10-BB-I-39 [A].</bibl>
          <bibl type="tradition">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Volume di istrumenti, cc. 103r-106r, n. 39.</bibl>
          <bibl type="bibliography">FORTUNATO, Badie, feudi e baroni della valle di Vitalba, vol. III, Cartulario e Codice Potentino, p. 349, sotto l’anno 1453 (regesto)</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco (25, Potenza)</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                Angelo di Nicola Grosso, arciprete e procuratore della chiesa di San Michele di Potenza, con il consenso di Antonio di Angelo, di Napoli, vescovo potentino, e Giovanni
                <hi rend="italic">de Amodeo</hi>
                , procuratore, fattore, cancelliere e maestro razionale di Innico
                <hi rend="italic">de Guevara</hi>
                , gran senescalco del regno di Sicilia, nonché marchese di Vasto e conte di Ariano, Potenza e Apice, fanno eseguire copia autentica di una lettera patente intitolata al predetto conte ed emessa a Napoli il 5 luglio. Accertato, poi, che l’acquedotto passava solo per le terre di proprietà di San Michele e di San Francesco e non anche per quelle di San Gerardo, il clero di San Michele, rappresentato dal predetto Angelo, e i frati del convento di San Francesco, rappresentati da frate Vito Pagano, guardiano e procuratore del convento, consentono il passaggio dell’acquedotto nelle loro terre e, in cambio, ricevono dal predetto Giovanni
                <hi rend="italic">de Amodeo</hi>
                la terra summenzionata, a titolo di donazione
                <hi rend="italic">inrevocabiliter inter vivos</hi>
                , assegnando due terzi della terra al clero di San Michele e un terzo al convento di San Francesco, poiché l’acquedotto per la maggior parte attraversa le terre della chiesa che quelle del convento.
              </p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="original">
              <p>Pergamena (mm 265x650) in buono stato di conservazione. Sono presenti lievi macchie scure lasciate dall’umidità su tutta la superficie del supporto, più intense sulla parte superiore. Un foro di piccole dimensioni si trova tra i righi 19 e 20 e, pur intaccando la scrittura, non ne inficia il suo recupero integrale.</p>
            </objectDesc>
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1455 agosto 16</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          † In nomine domini nostri Iesu Cristi, amen. Anno a nativitate ipsius millesimo quadrigentesimo quinquagesimo tercio, regnante serenissimo et illustrissimo domino nostro domino
          <persName key="Alfonso V d’Aragona" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q312304">Alfonso</persName>
          , Dei gratia
          <placeName key="Aragona" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q4040">Aragonum</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          citra et ultra Farum rege,
          <placeName key="Valencia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q8818">Valencie</placeName>
          ,
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Maiorca" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q8828">Mayoricarum</placeName>
          ,
          <placeName key="Sardegna" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1462">Sardinie</placeName>
          et
          <placeName key="Corsica" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q14112">Corsice</placeName>
          , comite
          <placeName key="Barcellona" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1492">Barchinone</placeName>
          , duce
          <placeName key="Atene" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1524">Athenarum</placeName>
          et
          <placeName key="Ducato di Neopatria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1520008">Neopatrie</placeName>
          ac etiam comite
          <placeName key="Rossiglione contea" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1541813">Rossilionis</placeName>
          et
          <placeName key="Cerdagna" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q15385">Ceritanie</placeName>
          , regnorum vero eius huius regni citra Farum anno vicesimo primo, feliciter, amen, die decimosexto mensis augusti, tercie indictionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          , provincie
          <placeName key="Basilicata" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1452">Basilicate</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Antonello de Roto, giudice">Antonellus de Roto</persName>
          <ref target="#N15kw2sq7s" type="integer" />
          reginalis ad contractus iudex per totum regni
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          ,
          <persName key="Ruggero de Lauro, notaio">Rogerius de Lauro</persName>
          de terra
          <placeName key="Atena Lucana" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q80586">Athane</placeName>
          <ref target="#Nugqq5cqvt" type="alpha" />
          , provincie
          <placeName key="Principato Ultra e Citra" ref="https://it.wikipedia.org/Q15141466">Principatus</placeName>
          , incola seu habitator civitatis nominate, puplicus ubilibet per totum regnum
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          reginali auctoritate notarius et testes subscripti ad hoc specialiter vocati et rogati presenti scripto puplico instrumento fatemur, declaramus, notumfacimus et testamur, quod predicto die constitutis in nostri presencia venerabili viro dopno
          <persName key="Angelo di Nicola Grosso, arciprete">Angelo Nicolai Grossi</persName>
          de dicta civitate, archipresbitero et procuratore ecclesie devotissime
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          eiusdem civitatis, consenciente in nos prefatos iudicem et notarium ut in suos cum sciret ex certa eius scientia nos suos iudicem et notarium in hac parte non esse nostram iurisdictionem voluntarie prorogando, agente ad omnia infrascripta pro se nomine ecclesie prelibate et subcessoribus suis, cum voluntate et pleno consensu et assensu reverendi in Cristo patris et domini
          <persName key="Antonio di Angelo, vescovo">Antonii Angeli</persName>
          <ref target="#Nbq0zr4u80" type="integer" />
          de
          <placeName key="Napoli" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q2634">Neapoli</placeName>
          , Dei et Apostolice Sedis gratia episcopi
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potentini</placeName>
          , ibidem presentis et dicto
          <persName key="Angelo di Nicola Grosso, arciprete">Angelo</persName>
          , archipresbitero dicte ecclesie, suum consensum et assensum presentantis
          <ref target="#Njuujeswe4" type="alpha" />
          et dantis parte ex una, et spectabili viro
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohanne de Amodeo</persName>
          , procuratore et factore ac cancellario et magistro rationali illustris et potentis domini domini
          <persName key="Innico de Guevara, gran siniscalco">Enneci de Guevara</persName>
          , regni Sicilie magni senescalli, nec non
          <placeName key="Vasto" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q51313">Vastiaymonis</placeName>
          marchesii
          <placeName key="Ariano Irpino" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q55000">Arianique</placeName>
          civitatis,
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          et
          <placeName key="Apice" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q55848">Apicii</placeName>
          comitis dignissimi ad istam subscriptam causam deputati parte ex altera, de cuius procuratione nobis predictis iudici, notario et testibus infrascriptis plene constitit per patentes licteras ipsius illustris domini magni senescalli suo sigillo niciatas et propria manu ipsius illustris domini subscriptas, quarum licterarum patentium tenor per omnia talis erat: ...
          <ref target="#N1ztq5yniy" type="integer" />
          . Quas licteras copiavimus et transuntavimus in presentem formam, nil in eis addito vel adiuncto per quod substancia veritatis in aliquo mutaretur, non abrasas, nec abolitas, nec in aliqua parte earum suspectas, sed omni prorsus vicio carentes erant tenoris supradicti. Asserentes partes ipse quod budale dicti molendini vel aqua currens per dictum budale solummodo erat compositum et factum et edificatum per intus terras dictarum ecclesiarum
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          et
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          et non per alias terras. Idcircho tam dictus dopnus
          <persName key="Angelo di Nicola Grosso, arciprete">Angelus</persName>
          archipresbiter, ut supra,
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          , cum consensu et auctoritate domini episcopi, ut supra, et prefatus
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohannes de Amodei</persName>
          , procurator procuratorio nomine et pro parte dicti illustris domini, et religiosus vir frater
          <persName key="Vito Pagano, guardiano">Vitus Paganus</persName>
          , guardianus
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          sive conventus ipsius, ad subscriptam permutacionem et cambium ad invicem devenerunt, videlicet prefatus archipresbiter, ut supra, et dictus frater
          <persName key="Vito Pagano, guardiano">Vitus</persName>
          dederunt, traddiderunt et assignaverunt eidem
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohanni Amodeo</persName>
          , commissario, procuratori procuratorio nomine et pro parte dicti illustris domini, quod possit fieri budali per medium vel per intus terras dictarum ecclesiarum
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          et
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          et transitum aque predictum budale libere absque impedimento aliquo inferendo per se ipsos et eorum subcessorres ad molendinum illustris domine
          <persName key="Covella Sanseverino, contessa">Cobelle de Sancto Severino</persName>
          ,
          <placeName key="Vasto" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q51313">Vasti</placeName>
          marchionisse, nec non
          <placeName key="Ariano Irpino" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q55000">Ariani</placeName>
          ,
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          et
          <placeName key="Apice" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q55848">Apicii</placeName>
          comitisse, consortis eiusdem illustris domini regni
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          magni senescalli predicti, ad arbitrium ipsius domine marchionisse suorumque heredum et successorum. Et versa vice dictus
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohannes</persName>
          , quo supra nomine, dedit, traddidit et assignavit dictis archipresbitero et fratri
          <persName key="Vito Pagano, guardiano">Vito</persName>
          nomine predictarum ecclesiarum
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          et
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          omnes terras ipsius illustris domini, scitas et positas in tenimento civitatis
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          , in loco ubi dicitur vulgariter
          <placeName key="Potenza, località Poggio Pilato">Pogio Pilato</placeName>
          in foresta, confinatas a superiori parte iuxta terras domanii, a duabus lateribus iuxta vallones, ab inferiori parte iuxta terras domanii et terras
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencia</placeName>
          , duas videlicet partes ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          , quia budale occupat plures terras quam
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          illarum terrarum datarum per eundem
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohannem</persName>
          et terciam partem prelibate ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          , et sic ad invicem fecerunt dictum cambium ad habendum, tenendum, possidendum, donandum, vendendum, incensandum, permutandum ac faciendum de eis quicquid dictis ecclesiis et dicte domine marchionisse et suis heredibus et subcessoribus dictarum ecclesiarum placuerit absque ipsarum partium impedimento, molestia et contrarietate quacumque sive heredum et subcessorum eorundem. Et quia dicte terre traddite per eundem
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohannem</persName>
          , nomine quo supra, dictis ecclesiis videbantur esse maioris precii quam terre ipsarum ecclesiarum per quas dictum budale factum fuit et rivus aque decurrit, illud plus quod valerent dicte terre ad quamcumque summam assenderet causa meliorationis ecclesiarum predictarum, dictus
          <persName key="Giovanni de Amodeo, maestro razionale">Iohannes de Amedeo</persName>
          <ref target="#N121mm5hnn" type="alpha" />
          , commissarius et procurator in dicta causa, procuratorio nomine et pro parte dicti illustris domini donacionis, titulo inrevocabiliter inter vivos, dictis archipresbitero et fratri
          <persName key="Vito Pagano, guardiano">Vito</persName>
          vice ipsarum ecclesiarum donavit cum illis clausulis oportunis et necessariis que in donandis rebus penitus a iure requiruntur. Renunciantes propterea partes ipse eorum spontanea voluntate, nominibus quibus supra, exceptioni doli mali, vis, metus et in factum, exceptioni predictarum rerum non permutatarum, iuri
          <ref target="#N3judwmftk" type="alpha" />
          longobardo et omni legum auxilio per quod presens permutationis contractus pati posset in aliquo lesionem. Certiorate exinde dicte partes, ut dixerunt, certioratione congrua de iuribus et effectibus eorundem, quapropter predicte partes obligaverunt bona dicti domini et predictarum ecclesiarum contra dictam permutationem quomodolibet non venire et se ipsos et eorum subcessores puplice vel occulte, sed semper ipsam permutationem habere ratam, gratam et firmam ipsamque non violare, interrumpere vel infringere quoquomodo ad penam unciaum quinquaginta, medietate dicte pene regie curie et altera medietate dicte pene parti observanti predicta applicanda. Qua pena commissa vel non commissa, exacta vel non exacta seu gratiose remissa, presens nichilominus instrumentum cum omnibus que in se continet in suo semper robore et efficacia perseveret, cum refectione omnium dapnorum, interesse et expensarum litis et extra litem que fierent propterea quoquomodo, de quibus stari et credi debeat assertioni cum iuramento partis observantis predicta, nulla alia ratione vel probatione quesita. Et pro maiori observantia predictorum ambe partes videlicet una alteri et altera alteri ad sancta Dei evangelia prestiterunt debitum iuramentum, supradicta servare et observari facere sine contradictione quacumque, et voluerunt predicte partes quod de predictis omnibus conficiantur tria instrumenta consimilia, unum videlicet pro cautela marchionisse predicte suorumque heredum et subcessorum, aliud pro cautela et certitudine ecclesie nominate
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          et aliud ad cautelam ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Sancti Francisci</placeName>
          predicti. Etiam voluerunt dicte partes quod si in presenti instrumento aliqua iuris clausula deficeret per quam presens instrumentum possit in aliquo delidi, rumpi seu resindi quod iterum et de novo, semel, bis, ter et quotiens opus fuerit, refici possit ad sensum et conscilium
          <ref target="#N1qwmy62g0" type="alpha" />
          sapientis veritatis tamen substancia non mutata. Unde ad futuram memoriam et dictarum partium suorumque subcessorum cautelam perpetuam, factum est exinde hoc presens puplicum instrumentum per manus mei predicti notarii, signo meo solito signatum, subscriptione ‹mei› qui supra iudicis et nostrum subscriptorum testium signis et subscriptionibus roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="N15kw2sq7s" type="integer">Ruoti (Potenza).</note>
          <note xml:id="Nugqq5cqvt" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A, si legga</hi>
            Athene.
          </note>
          <note xml:id="Nbq0zr4u80" type="integer">
            Antonio di Angelo, di Napoli, fu nominato vescovo di Potenza nel 1450, in seguito alla morte di Giacomo, sebbene fosse stato appena eletto alla sede di Lucera. Mantenne la cura della diocesi di Potenza anche dopo il 1459, quando fu affiancato dal vescovo commendatore Giovanni di Torrecremata, cardinal prete del titolo di San Sisto (UGHELLI,
            <hi rend="italic">Italia Sacra</hi>
            , VII, coll. 140-141; GAMS,
            <hi rend="italic">Istoria della città di Potenza</hi>
            , p. 914; EUBEL,
            <hi rend="italic">Hierarchia catholica</hi>
            , II, p. 218; RENDINA,
            <hi rend="italic">P</hi>
            , ediz. Abbondanza, pp. 228, 278-280, ediz. Villani-Mariano-Caserta, pp. 211, 285-287; PEDIO,
            <hi rend="italic">La Basilicata dalla caduta dell'Impero romano agli Angioini, V, La Basilicata da Roberto a Renato d'Angiò</hi>
            , p. 203).
          </note>
          <note xml:id="Njuujeswe4" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A, si intenda</hi>
            prestantis.
          </note>
          <note xml:id="N1ztq5yniy" type="integer">Doc. precedente.</note>
          <note xml:id="N121mm5hnn" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A, rispetto a prima</hi>
            .
          </note>
          <note xml:id="N3judwmftk" type="alpha">
            <hi rend="italic">A ripete</hi>
            iuri.
          </note>
          <note xml:id="N1qwmy62g0" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A</hi>
            .
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego predictus
          <persName key="Ruggero de Lauro, notaio">Rogerius de Lauro</persName>
          puplicus ut supra notarius, qui premissis omnibus vocatus et rogatus interfui ipsumque meo solito et consueto signo signavi. (SN) Rogerius
† Ego
          <persName key="Antonello de Roto, giudice">Antonellus de Roto</persName>
          qui supra ad contractus iudex interfui et me subscripsi.
† Ego presbiter
          <persName key="Nicola Angelo de Mathia de Cagnillo, prete">Nicolaus Angelus de Mathia de Cagnillo</persName>
          canonicus Potentinus interfui.
† Ego dopnus
          <persName key="Giovanni Patitario, prete">Iohannes Patitarius</persName>
          canonicus Potentinus testis sum.
† Ego diaconus
          <persName key="Matteo Castellucia, diacono">Matheus Castellucia</persName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          <ref target="#Nx4tr7h7f9" type="alpha" />
          testis sum.
† Ego dompnus
          <persName key="Filippo de Musculo, prete">Philippus de Musculo</persName>
          de
          <placeName key="Napoli" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q2634">Neapoli</placeName>
          et
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          testis interfui et me subscripsi.
† Ego diaconus
          <persName key="Pietro de Roto, diacono">Petrus de Roto</persName>
          interfui et me subscripsi.
† Signum crucis proprie manus
          <persName key="Nicolaccio di Arezzo">Nicolacii de Aretio</persName>
          testis ydiote qui interfuit et scribere nescientis.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nx4tr7h7f9" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A</hi>
            .
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>