<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Instrumentum permutationis tra Nicola Zappa, arciprete, e Ursio de Abriola, abitante in Potenza.</title>
        <respStmt>
          <name>Giuseppe Russo</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Giuseppe Russo</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">SNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco 25, Potenza, segn. 10-BB-I-31 [A].</bibl>
          <bibl type="tradition" />
          <bibl type="bibliography">PEDIO, La vita a Potenza dai Normanni agli Aragonesi attraverso una inedita cronaca del sec. XVII ed un inedito codice diplomatico, doc. XXXI, p. 151, riprodotto in ID., Potenza dai Normanni agli Aragonesi. Note ed appunti, doc. XXXI, p. 44 (regesto)</bibl>
          <bibl type="bibliography">FORTUNATO, Badie, feudi e baroni della valle di Vitalba, vol. III, Cartulario e Codice Potentino, p. 345 (regesto)</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco (25, Potenza)</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                Nicola Zappa, arciprete, procuratore ed economo della chiesa della Santa Trinità di Potenza, insieme agli altri sacerdoti del clero, in presenza e con il consenso di Giacomo, vescovo di Potenza, dona a Ursio
                <hi rend="italic">de Abriola</hi>
                , abitante in Potenza, una casa sita nella predetta città nella ‘parrocchia’ della chiesa della Santa Trinità, in rovina e di poca utilità per il clero, ricevendo in cambio dallo stesso Ursio, a titolo di permuta, una sua casa posta nella ‘parrocchia’ della chiesa di San Michele. Tuttavia, essendo maggiore il valore della casa del clero della predetta Trinità, Ursio, a titolo aggiuntivo, versa la somma di un’oncia all’arciprete Zappa.
              </p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="original">
              <p>Pergamena (mm 275x490) in buono stato di conservazione. Macchie lasciate dall’umidità sono presenti lungo il lato di sinistra.</p>
            </objectDesc>
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1434 marzo 7</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          Iesus.
† In nomine domini nostri Iesu Cristi, amen. Anno a nativitate ipsius millesimo quatricentesimo tricesimo quarto, regnante serenissima et illustrissima domina nostra
          <persName key="Giovanna II d'Angiò-Durazzo" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q236933">Iohanna secunda</persName>
          , Dey gratia
          <placeName key="Ungheria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q28">Hungarie</placeName>
          ,
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Scicilie</placeName>
          ,
          <placeName key="Dalmazia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q528042">Dalmatie</placeName>
          ,
          <placeName key="Croazia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q224">Crohatie</placeName>
          ,
          <placeName key="Rama, Dalmazia">Rame</placeName>
          ,
          <placeName key="Serbia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q403">Servie</placeName>
          ,
          <placeName key="Regno di Galizia e Lodomeria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2396442">Galicie</placeName>
          ,
          <placeName key="Regno di Galizia e Lodomeria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2396442">Lodomerie</placeName>
          ,
          <placeName key="Cumania" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1122052">Cumanie</placeName>
          <placeName key="Bulgaria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q219">Vulgarieque</placeName>
          regina,
          <placeName key="Provenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q101081">Provincie</placeName>
          et
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forqualquerii</placeName>
          ac
          <placeName key="Piemonte" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1216">Pedimontis</placeName>
          comitissa, regnorum vero eius anno vicesimo, feliciter, amen, die septimo mensis marcii, secundedecime
          <ref target="#Nxyqup3lco" type="alpha" />
          indictionis, apud civitatem
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nxyqup3lco" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A</hi>
            .
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Nos
          <persName key="Giacomo de Aliduca, giudice">Iacobus de Aliduca</persName>
          de civitate
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          ipsiusque civitatis annalis iudes pro dicto presenti anno dicte septime indictionis,
          <persName key="Ruggero de Lauro, notaio">Rogerius de Lauro</persName>
          de terra
          <placeName key="Atena Lucana" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q80586">Athene</placeName>
          , incola seu habitator civitatis nominate, puplicus ubilibet per totum regnum
          <placeName key="Sicilia" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Scicilie</placeName>
          reginali auctoritate notarius et testes subscripti de eadem civitate, viri quidem licterati ad hoc specialiter vocati et rogati presenti scripto puplico instrumento fatemur, notumfacimus et testamur quod eodem predicto die eiusdem ibidem adcersitis nobis qui supra iudice, notario et testibus infrascriptis ad peticionem et preces nobis factas per venerabilem virum dopnum
          <persName key="Nicola Zappa, arciprete">Nicolaum Zappam</persName>
          <ref target="#Nnznp8gs5q" type="integer" />
          , archipresbiterum et procuratorem ac yconomum ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencia</placeName>
          , ut dixit, ad ecclesiam predicte
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          et in nave eiusdem ecclesie, invenimus subscriptos presbiteros, videlicet dopnum
          <persName key="Leonardo de Naccaruso, prete">Leonardum de Naccaruso</persName>
          , dopnum
          <persName key="Gualterio de Avigliano, prete">Galterium de Avigliano</persName>
          et dopnum
          <persName key="Angelo de Venera, prete">Angelum de Venera</persName>
          , dicti collegii unanimiter congregatos ad sonum campanelle, ut moris et iuris est, ubi solent pro utilitate et quomodo
          <ref target="#Nygrm1akqp" type="alpha" />
          dicte ecclesie congregari, ex una parte, et
          <persName key="Urso de Abriola">Ursius de Abriola</persName>
          , habitator dicte civitatis
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          , pro se et suis heredibus et subcessoribus ex parte altera. Ipse quidem dopnus
          <persName key="Nicola Zappa, arciprete">Nicolaus Zappa</persName>
          archipresbiter, procurator et yconomus dicte ecclesie agens et consenciens primo in nos predictos iudicem et notarium ut in suos cum sciret ex certa eius scientia nos suos iudicem et notarium in hac parte non esse nostram iurisdictionem voluntarie prorogando, presente quoque reverendo in Cristo patre et domino
          <persName key="Giacomo, vescovo di Potenza">Iacobus</persName>
          <ref target="#Nlvh3df3ig" type="integer" />
          , Dey et Apostolice Sedis gratia episcopo Potentino, qui dicto archipresbitero in toto presenti contractu suum assensum et autoritatem prestitit. Ipse vero dopnus
          <persName key="Nicola Zappa, arciprete">Nicolaus</persName>
          archipresbiter et procurator, ut supra, in nostri presencia et predicti collegii et predicti domini episcopi exposuit et constanter asseruit dictam ecclesiam tenere et possidere quandam domum scitam et positam intus civitatem
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          in parrochia ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          suis loco et finibus designatam, videlicet a superiori parte ipsius domus iuxta domum ipsius ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          , muro comuni mediante, ab uno latere mediante quintana vicinali et ab alio latere iuxta stratam puplicam et alios fines, quasi ad ruynam deductam et minus utilem dicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          , ob defectum modice actationis et quasi minabantur ruynam, ad subscriptam permutacionem et cambium cum ipso predicto
          <persName key="Urso de Abriola">Ursio de Abriola</persName>
          pro parte dicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          et collegii atque clericorum eiusdem ecclesie devenerunt cum altera domo dicti Ursii scita et posita intus dictam civitatem
          <placeName key="Potenza" ref=" https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          in parrochia ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          , etiam suis loco et finibus designatam
          <ref target="#Nuhuwfpy1s" type="alpha" />
          , videlicet ab uno latere iuxta domum magistri
          <persName key="Crissio">Crissii</persName>
          , canale comuni mediante, ab alio vero latere iuxta domum
          <persName key="Antonello de Porta">Antonelli de Porta</persName>
          , muro comuni mediante usque ad astricum et de in antea usque ad coperticium, mediante quadam fenata ornata calce, etiam iuxta domum ipsius ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          , muro et canale mediantibus, iuxta stratam puplicam et alios fines. Conspicientes itaque dictus archipresbiter procurator, ut supra, et collegium ipsum sagacii inter eos et in eorum mentibus cogitantes, cum pleno ut supra consensu, auctoritate, beneplacito et assensu predicti domini reverendi episcopi Potentini, presentis ibidem et suum assensum in toto predicto contractu prestantis. Providentesque de comunicato consilio omnium clericorum dicti collegii ecclesie memorate observatis debitis sollepnitatibus oportunis, que in permutandis rebus ecclesie requiruntur a iure, honore ecclesiastico, dignitate ad invicem fecerunt dictam permutationem et cambium dictorum domorum ad habendum, tenendum, possidendum, vendendum, donandum, permutandum, nec non ad faciendum de eis quicquid dicte ecclesie et prefato
          <persName key="Urso de Abriola">Ursio</persName>
          et suis heredibus et successoribus placuerit absque impedimento quocumque partium predictarum, sine molestia et contrarietate, sine heredum eorum ac omnium hominum requisitione omni tempore imposterum. Et quia dicta permutatio non videbatur equalis, dictus
          <persName key="Urso de Abriola">Ursius de Abriola</persName>
          superaddidit et refudit dicto dopno
          <persName key="Nicola Zappa, arciprete">Nicolao Zappe</persName>
          archipresbitero, procuratori et iconomi
          <ref target="#Nsda6i11at" type="alpha" />
          dicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          , presenti et recipienti ibidem nomine supradicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          in carlenis argenti sexaginta per unciam et duobus pro tareno quolibet computatis, unciam unam, quam unciam dictus archipresbiter, procurator et yconomus, ut supra, presentialiter et manualiter coram nobis recepit et illud plus quod forte valeret dicta domus ecclesie permutata per eundem archipresbiterum aut valere posset in futurum, predictus archipresbiter, procurator et yconomus dicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa della SS. Trinità">Sancte Trinitatis</placeName>
          , cum auctoritate, assensu et beneplacito dicti reverendi domini
          <persName key="Giacomo, vescovo di Potenza">Iacobi</persName>
          episcopi Potentini, ibidem presentis et acceptantis, et collegii prelibati, titulo donacionis inrevocabiliter inter vivos, donavit eidem
          <persName key="Urso de Abriola">Ursio</persName>
          et suis heredibus et successoribus imperpetuum, et sic e converso
          <persName key="Urso de Abriola">Ursius</persName>
          ecclesie prelibate donavit. Renunciantes propterea dicte partes eorum spontanee voluntatis exceptioni doli mali, vis, metus et in factum, exceptioni predictarum earum non permutatarum, nec pecunie non recepte, nec ponderate, nec boni argenti, item iuri longobardo et omni legum auxilio per quod presens permutationis contractus pati posset in aliqua lesione. Certiorati exinde quod possent se iuvari de iuris beneficio competenti, quapropter predicte partes una alteri et altera alteri et ambe simul
          <ref target="#Naphdzdh9x" type="alpha" />
          obligaverunt se sub pena unciarum auri viginti de non contrafaciendo et predictas permutationes, ut supra antedictas et dictas, defendendo et contra non faciendo. Et ad maiorem cautelam una pars alteri et altera alteri corporaliter tactum prestiterunt iuramentum numquam contra predicta venire per se ipsos et heoruma heredes omni tempore subcedenti. Unde ad futuram memoriam et supradictorum partium requisitiones et preces quorum et cuius interest et poterit interesse, certitudinem et cautelam factum est exinde presens puplicum instrumentum permutacionis per me predictum notarium signo meo solito signatum, signis, subsignationibus et subscriptionibus nostri qui supra iudicis et nostrum subscriptorum testium penitus roboratum.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nnznp8gs5q" type="integer">Il prete Nicola Zappa compare con la dignità di suddiacono nel 1407 (ADPz, fondo Trinità, perg. n. 63), diacono nel 1413-1415 (ivi, nn. 64-66, 69), almeno dal 1426 è arciprete della Trinità (ivi, n. 75). In qualità di arciprete, sottoscrive una pergamena di San Francesco di Potenza del 14 luglio 1431 relativa ad una donazione a favore del convento di San Francesco (ASPz, fondo San Francesco, perg. n. 40; cfr. FORTUNATO, Badie, feudi e baroni della valle di Vitalba, vol. III, Cartulario e Codice Potentino, p. 345) e altre nello stesso anno e nei seguenti. Ancora tale è nell’anno 1455 (ADPz, fondo Trinità, perg. n. 70bis). Dopo quasi un ventennio di vuoto temporale, i documenti ci danno notizia che nel 1473 arciprete della Trinità è Angelo Grippo (ADPz, fondo Trinità, perg. n. 89), nel 1482 Pietro de Ayeto (ivi, perg. n. 90) e nel 1493 Vito de Laurenczana (ivi, perg. n. 20), già procuratore ed economo della chiesa nel 1471 (ivi, perg. n. 88).</note>
          <note xml:id="Nlvh3df3ig" type="integer">
            Giacomo Squaquera, già monaco e poi abate del monastero cistercense di Santa Maria dell’isola di Ponza, fu vescovo di Potenza dal 25 febbraio 1429, dopo il trasferimento di Angelo all'arcidiocesi di Rossano, fino al 1450, anno della sua morte. In un sinodo del 1436 riconfermò il decreto capitolare in base al quale per godere del canonicato era requisito indispensabile risiedere in sede. Amministrò con saggezza il patrimonio della chiesa potentina, anzi, lo incrementò approfittando della dilagante peste con l'acquisto a prezzo modesto nel giugno del 1431 di terreni siti nel tenimento di Potenza, confinanti con terre della chiesa di San Zaccaria, nel luogo chiamato Matina della Massara e Matina di Rivisco (UGHELLI,
            <hi rend="italic">Italia Sacra</hi>
            , VII, coll. 140-141; GAMS,
            <hi rend="italic">Series episcoporum</hi>
            , p. 914; EUBEL,
            <hi rend="italic">Hierarchia catholica</hi>
            , I, p. 407; II, p. 218; RENDINA,
            <hi rend="italic">Istoria della città di Potenza</hi>
            , ediz. Abbondanza, pp. 228, 276; ediz. Villani-Mariano-Caserta, pp. 210, 282-283; PEDIO,
            <hi rend="italic">La Basilicata dalla caduta dell'Impero romano agli Angioini, V, La Basilicata da Roberto a Renato d'Angiò</hi>
            , pp. 202-203).
          </note>
          <note xml:id="Nygrm1akqp" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A</hi>
            .
          </note>
          <note xml:id="Nuhuwfpy1s" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A, si legga</hi>
            designata.
          </note>
          <note xml:id="Nsda6i11at" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A, si legga</hi>
            iconomo.
          </note>
          <note xml:id="Naphdzdh9x" type="alpha">
            Et ambe simul
            <hi rend="italic">vergato nell’interlineo</hi>
            .
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          Quod scripsi ego idem
          <persName key="Ruggero de Lauro, notaio">Rogerius de Lauro</persName>
          puplicus ut supra notarius, qui premissis omnibus vocatus et rogatus interfui ipsumque meo solito et consueto signo signavi, superius autem in quatragesimo tercio
          <ref target="#Ntk2g2a29y" type="alpha" />
          virgulo ubi legitur «et ambe simul» intervirgulatum, emendatum et adactatum est per me predictum notarium non vicio sed errore quia inscribendo erravi, unde pro autentico habeatur. (SN) Rogerius
† Ego
          <persName key="Antonello de Roto, giudice">Antonellus de Roto</persName>
          ad contractus iudex subrogatus vigore et auctoritate quarundam reginalium licterarum cum potestate mihi concessa per dictam mayestatem quod possim me subscribere loco iudicum premortuorum non quod fatear me interfuisse in presenti contractu, set ut reperttuma est in actis et prothocollis notarii
          <persName key="Ruggero de Lauro, notaio">Rogerii de Lauro</persName>
          , subrogatus mea propria manu subscripsi
          <ref target="#N0lbwg3pnd" type="alpha" />
          et meo proprio signo signavi. (S) Antonellus
† Ego
          <persName key="Gaspare domini Cicci">Gaspar domini Cicci</persName>
          testis sum.
† Ego dopnus
          <persName key="Leonardo de Saccho, prete">Leonardus de Saccho</persName>
          canonicus Potentinus testis interfui.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Ntk2g2a29y" type="alpha">
            <hi rend="italic">L'ordinale</hi>
            tercio
            <hi rend="italic">è vergato nell’interlineo</hi>
            .
          </note>
          <note xml:id="N0lbwg3pnd" type="alpha">
            <hi rend="italic">In A</hi>
            sub subscripsi.
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>