<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Instrumentum testamenti di Roberto de Vetro di Potenza</title>
        <respStmt>
          <name>Giuseppe Russo</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Giuseppe Russo</name>
          <resp>transcription by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source">BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco 25, Potenza, segn. 10-BB-I-12 [A]</bibl>
          <bibl type="tradition">ASNa, Regia Camera della Sommaria, Diversi, 1a numerazione, Volume di istrumenti, cc. 96r-97v, n. 36.</bibl>
          <bibl type="bibliography">PEDIO, La vita a Potenza dai Normanni agli Aragonesi attraverso una inedita cronaca del sec. XVII ed un inedito codice diplomatico, doc. XII, p. 145, riprodotto in ID., Potenza dai Normanni agli Aragonesi. Note ed appunti, doc. XII, p. 38 (regesto)</bibl>
          <bibl type="bibliography">FORTUNATO, Badie, feudi e baroni della valle di Vitalba, vol. III, Cartulario e Codice Potentino, p. 328, sotto l’anno 1280 (regesto)</bibl>
          <bibl type="bibliography">VITALE, Potenza tra Svevi ed Angioini, p. 142 (notizia)</bibl>
          <bibl type="bibliography">A. PELLETTIERI, Le mura di Potenza in età angioina, in «Tarsia», anno IX, 16-17 1995, pp. 21-31, qui pp. 22-23 (notizia)</bibl>
          <bibl type="bibliography">SCALISE, La diocesi potentina nel Medioevo: riflessioni su vescovi e patrimonio del clero, pp. 73-74, 76 (notizia)</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>BSNSP, Diplomatico, pergamene fondo Fusco (25, Potenza)</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                Roberto
                <hi rend="italic">de Vetro</hi>
                de Vetro, cittadino e abitante in Potenza, fa rogare il suo testamento mediante il quale istituisce erede la moglie Flamenga, alla quale lascia mezzo augustale e, in restituzione della dote da lei ricevuta al tempo del loro matrimonio, due case vicine, site nel Castrovetere di Potenza, di cui una è quella in cui vive il testatore, un orto con pozzo e alberi, sito in prossimità delle mura della città, e una vigna sita nella contrada Mendarolo. Alla chiesa di San Michele di Potenza, per la salvezza della sua anima, dona tutte le terre che possiede in contrada Campo Saraceno. Richiede ai suoi epitropi di vendere la terra sita al Pantano e di distribuire il denaro tra gli indigenti. Inoltre, vuole che la somma di quindici tarì dovutagli da Riccardo
                <hi rend="italic">de Picerno</hi>
                , per il censo di un orto, sia così distribuita dagli epitropi: sei tarì alla chiesa di San Michele per la realizzazione di una croce, altri sei ai frati Minori di Potenza per la celebrazione di messe cantate, un tarì a Giovanni cappellano di Santo Stefano, un tarì al notaio Giacomo rogatario del suo testamento e il rimanente tarì sia dato al sacerdote che celebrerà messe cantate. Infine, vuole che sia venduto un suo asino e che il denaro ricavato sia destinato alla celebrazione dei divini uffici.
              </p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="original">
              <p>Pergamena (mm 275x215) in discreto stato di conservazione. Sono presenti diverse macchie di lasciate dall’umidità sparse su tutta la membrana, più marcate al centro. In basso sono presenti quattro piccoli fori, dovuti all’azione dei tarli, e uno di medie dimensioni, dovuto a difetto di concia.</p>
            </objectDesc>
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1283 febbraio</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          † Anno dominice incarnationis millesimo ducentesimo octuagesimo tercio, regnante domino nostro
          <persName key="Carlo I d'Angiò" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q203829">Karolo</persName>
          , Dei gratia invictissimo rege
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          ,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki//Q1460">Sicilie</placeName>
          , ducatus
          <placeName key="Puglia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1447">Apulie</placeName>
          et principatus
          <placeName key="Capua" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q58477">Capue</placeName>
          , principe
          <placeName key="Acaia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2790451">Achaye</placeName>
          , alme Urbis senatore,
          <placeName key="Angiò" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q107426">Andegavie</placeName>
          ,
          <placeName key="Provenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q101081">Provincie</placeName>
          ,
          <placeName key="Forcalquier" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Forcalcherii</placeName>
          et
          <placeName key="Tonnerre" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q104431">Tornodorii</placeName>
          comite, regnorum eius
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Ierusalem</placeName>
          anno sexto,
          <placeName key="Sicilia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1460">Sicilie</placeName>
          vero octavodecimo, feliciter, amen, mense februarii, undecime indictionis, aput
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potenciam</placeName>
          .
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          In presencia
          <persName key="Bernardo de Comestabulo, giudice">Bernardi de Comestabulo</persName>
          regalis
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          iudicis,
          <persName key="Giacomo Cumbo, notaio">Iacobi Cumbi</persName>
          puplici eiusdem civitatis notarii et testium subscriptorum licteratorum ad hoc specialiter vocatorum et rogatorum, ego
          <persName key="Roberto di Vietri">Robbertus de Vetro</persName>
          <ref target="#Npvq3p9cr7" type="integer" />
          , civis et habitator
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          , eger corpus, sanus tamen mente, de bonis meis condo quod sine scriptis dicitur testamentum, in quo mihi heredem instituo
          <persName key="Flamenga">Flamengam</persName>
          , uxorem meam, in omnibus bonis meis, preterquam in subscriptis meis legatis lego sibi tamen pro eius hereditate medium augustalem, de quo volo et mando quod habeat se contentam pro hereditate predicta, fateor enim me recepisse ab ea tempore contracti matrimonii inter me et ipsam in dotem uncias auri duodecim et corredos honorabiles tres, pro quarum dotium restitucione volo quod ipsa habeat insolutum subscripta bona mea, que habeo et possideo intus in terra
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          et pertinentiis eius, videlicet domum unam in qua habito, cum omnibus utensilibus seu bonis in eadem domo existentibus, sitam in
          <placeName key="Castrovetere">Castroveteri</placeName>
          , cuius fines inferius designantur. Item aliam domum sitam prope predictam domum et prope domum
          <persName key="Riccardo di Picerno">Riccardi de Picerno</persName>
          et iuxta viam pupplicama et siqui alii sunt confines. Item ortum unum cum puteo et arboribus, situm iuxta muros civitatis eiusdem, mediante via puplica que circuit ipsam civitatem, prope ortum archipresbiteri
          <persName key="Sansone, arciprete">Sansonis</persName>
          et prope ortum diaconi
          <persName key="Giacomo, diacono">Iacobi</persName>
          et siqui alii sunt confines. Item vineam unam in contrata
          <placeName key="Mendarolo">Mendaroli</placeName>
          , prope vineam
          <persName key="Ruggero di Vietri">Rogerii de Vetro</persName>
          et vin‹e›am
          <persName key="Ruggero de Organatrice">Rogerii de Organatrice</persName>
          <ref target="#Niwps6d1wq" type="integer" />
          et siqui alii sunt confines. Predicta vero
          <persName key="Flamenga">Flamenga</persName>
          , uxor mea, presens et consenciens huic testamento, vivens secundum ius romanum prout alie mulieres
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          ab antiquo vixerunt et vivunt, tenuit se contentam de predictis bonis relictis sibi a me predicto testatore pro restitucione in integrum suarum dotium predictarum, nec non et dodarii quod recipere debet post mortem mei predicti testatoris, et sic predicta
          <persName key="Flamenga">Flamenga</persName>
          iuravit ad sancta Dei evangelia tenere se semper contentam de predictis bonis causa restitutionis predictarum suarum dotium in integrum, ut dictum est, nec non et dodarii supradicti et numquam ullo tempore contra predictum testamentum in totum vel in parte venire, set ipsum semper in omnibus et per omnia invionabiliter
          <ref target="#Npfeampdxm" type="alpha" />
          custodire, et si contra veniret, obligavit se ad penam viginti augustalium regie curie se composituram, nichilominus predicto testamento in suo robore duraturo. Lego autem ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          de
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencia</placeName>
          , tam pro anima mea quam pro satisfactione decimarum, omnes terras meas quas teneo et possideo in contrata
          <placeName key="Campo Saraceno">Campi Sarraceni</placeName>
          , quarum fines inferius describuntur, et eas clericis eiusdem ecclesie per fustem trado ipsosque que de ipsis in possessionem induco. Ita quod predicte terre in perpetuum semper sint in bonis et ex bonis ipsius ecclesie numerentur et numquam distrahi a dominio ipsius ecclesie valeant vel alienari. Item lego pro anima mea peciam unam terre sitam in contrata
          <placeName key="Pantano">Pantani</placeName>
          , prope terras
          <persName key="Martino de Platano">Martini de Platano</persName>
          et terras
          <persName key="Palmerio Cortesio">Palmerii Cortesii</persName>
          et siqui sunt alii confines, vendendam per manus predicte uxoris mee et predicti archipresbiteri
          <persName key="Sansone, arciprete">Sansonis</persName>
          , quos in presenti testamento epitropos et executores meos ordino et confirmo et pecuniam quam ex vendicione ipsius perceperint, distribuant locis et personis indigentibus, sicut melius et salubrius viderint expedire. Preterea de tarenis auri quindecim, quos habeo super ortum
          <persName key="Riccardo di Picerno">Riccardi de Picerno</persName>
          , quos tarenos quindecim predictus
          <persName key="Riccardo di Picerno">Riccardus</persName>
          mihi dare tenetur, volo quod per manus dictorum epitroporum meorum, solvantur tarenos sex predicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          . Item tarenos sex fratribus
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Francesco">Minoribus Potentinis</placeName>
          pro missis canendis. Item dompno
          <persName key="Giovanni, cappellano">Iohanni</persName>
          , capellano
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Stefano">Sancti Stephani</placeName>
          <ref target="#Np69iozrfu" type="integer" />
          , tarenum unum. Item notario
          <persName key="Giacomo, notaio">Iacobo</persName>
          tarenum unum et reliquum tarenum detur alicui sacerdoti pro missis canendis. Item habeo asinum unum quem vendi iubeo per dictos epitropos et de ipsius precio divina misteria celebrentur; predicti vero sex tareni legati fuerunt per me dicte ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          pro cruce. Preterea ego predictus testator volo et mando quod si presens testamentum seu ultima mea voluntas non valeret iure testamenti vel aliqua iuris sollempnitate deficeret, valeat saltim iure codicillorum seu racione cuiuslibet alterius extreme vel ultime voluntatis. Ad cuius rei geste memoriam et predicte heredis mee cautelam et ne de predictis legatis memoria morte testium deperiret, presens puplicum instrumentum exinde fieri rogavi per manus predicti notarii, signo suo signatum, subscriptione predicti iudicis et subscriptorum testium ad hoc vocatorum et rogatorum subscriptionibus roboratum. Scriptum et designatum per manus mei qui supra
          <persName key="Giacomo, notaio">Iacobi</persName>
          puplici
          <placeName key="Potenza" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3543">Potencie</placeName>
          notarii qui vocatus et rogatus a predicto testatore interfui et meo signo signavi. Fines autem predictarum terrarum
          <placeName key="Campo Saraceno">Campi Saraceni</placeName>
          <ref target="#Ntdbwaq3ru" type="alpha" />
          sunt hii: ab uno latere est via puplica, ab alio latere tenet heres quondam domini
          <persName key="Roberto di Lagopesole">Roberti de Lacupensili</persName>
          <ref target="#Nv8j6ernq4" type="integer" />
          , a tercio tenet dominus marchio et a quarto est vallonus comunis. Item fines predicte domus sunt hii: ab uno latere est via puplica, a secundo latere tenet predictus archipresbiter, mediante quintana comuni, a tercio latere tenet dompna
          <persName key="Clarizia">Clarizia</persName>
          , mediante quintana vicinali, et a quarto tenet predicta
          <persName key="Flamenga">Flamenga</persName>
          . SN
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Npfeampdxm" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A</hi>
          </note>
          <note xml:id="Ntdbwaq3ru" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A, rispetto a prima</hi>
          </note>
          <note xml:id="Npvq3p9cr7" type="integer">Oggi Vietri di Potenza</note>
          <note xml:id="Niwps6d1wq" type="integer">
            Il 24 novembre del 1274 compare anche Guglielmo de Philippa Organatrice che acquista una casa sita nella città di Potenza nel ‘convicinio’ della Santa Trinità da Guglielma, moglie del giudice Leonardo Strambo (ASDPz, fondo Trinità, perg. n. 1; cfr. B. FERRANTE,
            <hi rend="italic">Le pergamene della chiesa della SS. Trinità di Potenza</hi>
            , in «Archivio Storico per la Calabria e la Lucania», 33 1964, pp. 55-79, qui doc. I, pp. 60-61; FORTUNATO,
            <hi rend="italic">Badie, feudi e baroni della valle di Vitalba</hi>
            , voll. 3, a cura di T. Pedio, Manduria 1968, vol. III, Cartulario e Codice Potentino, pp. 325-355 d’ora in avanti PEDIO, Codice e cartulario Potentino, qui p. 327).
          </note>
          <note xml:id="Np69iozrfu" type="integer">
            La chiesa di Santo Stefano ricadeva nella circoscrizione della parrocchia di San Gerardo. Nel XVI secolo necessitava di lavori di rifacimento del tetto e del pavimento (PELLETTIERI,
            <hi rend="italic">L’edilizia ecclesiastica fino al XIV secolo</hi>
            , p. 35; SANNINO,
            <hi rend="italic">Dal viceregno spagnolo alla fine del Settecento, cap. III, L'edilizia religiosa</hi>
            , p. 57. Si trova menzionata in un istrumento del 17 gennaio del 1370 relativo alla divisione di beni strabili tra il notaio Giacomo de Stampis e Adenolfo de Stampis ASPz, fondo San Francesco, perg. n. 16).
          </note>
          <note xml:id="Nv8j6ernq4" type="integer">
            Lagopesole, oggi frazione di Avigliano Potenza cfr. PEDIO,
            <hi rend="italic">Centri scomparsi in Basilicata</hi>
            , pp. 62-63.
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p>
          †
          <persName key="Bernard">Bernardus</persName>
          scripto iudex testatur in isto
          <ref target="#Ne90cjisch" type="alpha" />
          . 
  † Ego
          <persName key="Sansone, arciprete">Sanson</persName>
          archipresbiter ecclesie
          <placeName key="Potenza, chiesa di S. Michele">Sancti Michaelis</placeName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui. 
  † Ego
          <persName key="Giovanni di Lagopesole">Iohannes de Lacupensuli</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui.
  † Ego
          <persName key="Bernardo di sire Pasquale">Bernardus de sire Pascali</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui.
  † Ego
          <persName key="Ilario de Bigio">Illarius</persName>
          <ref target="#Nic92x8yx5" type="alpha" />
          de Bigio vocatus et rogatus a predicto testatore interfui.
  † Ego
          <persName key="Ruggero Fanella">Rogerius Fanella</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui.
  † Ego
          <persName key="Pagano de Episcopo">Paganus de Episcopo</persName>
          vocatus et rogatus a predicto testatore interfui.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Ne90cjisch" type="alpha">
            <hi rend="italic">La sottoscrizione del giudice è costruita metricamente in versi leonini</hi>
          </note>
          <note xml:id="Nic92x8yx5" type="alpha">
            <hi rend="italic">Così A</hi>
          </note>
        </span>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>