<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Doc. 27</title>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>mark-up by</resp>
          <name>Cristiano Amendola</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne; Roberto Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>FedOA Press</publisher>
        <pubPlace>Napoli</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition">Ed. di riferimento: Delle Donne 2010, doc. 26 pp. 147-149</bibl>
          <bibl type="edition">Ed. precedente: Guglielmo de Luna, pp. 244-245 (dal ms. F)</bibl>
          <bibl type="primary-source" />
          <bibl type="source" />
          <bibl type="tradition">Ms.: F, c. 60r-v, che riporta questa rubrica: «Epistola quam fecit magister Crissius de morte magistri Guillelmi de Luna astronomi, qui prescivit diem mortis sue»</bibl>
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>27</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                <hi rend="italic">Consolatio</hi>
                composta da
                <persName key="Crissio di Foligno">Crissio di Foligno</persName>
                per la morte del maestro
                <persName key="Guglielmo de Luna">Guglielmo de Luna</persName>
                , astronomo, che previde il giorno della sua morte
                <ref target="#N1ifl2439i" type="integer" />
                .
              </p>
              <span type="notes">
                <note xml:id="N1ifl2439i" type="integer">
                  Per la possibile datazione della lettera cfr. Delle Donne,
                  <hi rend="italic">Guglielmo de Luna</hi>
                  cit., pp. 232-243. Su
                  <persName key="Guglielmo de Luna">Guglielmo de Luna</persName>
                  si veda soprattutto R. Hissette,
                  <hi rend="italic">Guillaume de Luna ou de Lunis ou Lunense: un même traducteur d’Averroès et de traités d’Al Jabr?</hi>
                  , «Bulletin de philosphie médiévale», 39 (1997), pp.
121-129; e Hissette, prefazione a Averroes Latinus,
                  <hi rend="italic">Commentum medium super
libro Peri Hermeneias Aristotelis. Translatio Wilhelmo de Luna attributa</hi>
                  (Averrois Opera, Series B: Averroes Latinus, XII), Lovanii 1996. Mi pare ipotizzabile
che
                  <persName key="Guglielmo de Luna">Guglielmo</persName>
                  provenisse da
                  <placeName key="Luni" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q270220">Luni</placeName>
                  , posta attualmente al confine tra
                  <placeName key="Liguria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1256">Liguria</placeName>
                  e
                  <placeName key="Toscana" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1273">Toscana</placeName>
                  : il riferimento toponimico a una specifica località (e non a una regione o a una nazione), nell’epoca e nei territori di dominazione sveva, sembra essere consueto solo per personaggi provenienti da località situate in regioni italiche. Su
                  <persName key="Crissio di Foligno">Crissio di Foligno</persName>
                  non mi è stato possibile reperire informazioni.
                </note>
              </span>
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>[1263 circa?]</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          In amaritudinis salo
          <ref target="#Nxpvx1zd7s" type="integer" />
          degentibus
          <persName key="Crissio di Foligno">Crissius de Fulgineo</persName>
          salutem et eterne dulcedinem civitatis.
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nxpvx1zd7s" type="integer">
            Cfr. il doc. 23; inoltre,
            <persName key="Guglielmo di Conches" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q615260">Guillelmus de Conchis</persName>
            ,
            <hi rend="italic">Glossae super Boetium</hi>
            cit., I, 3, p. 72.
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Dolor est scribendi materia et scriptori prebet anxietas actramentum
          <ref target="#Nq0lv4y5fu" type="integer" />
          : non enim bene possunt terrena gaudere cum celestia contristantur, neque tellus potest tantum esse sub tenebris cum supra celestibus solis deficit claritudo. Profecto sol nuper est aureus obscuratus, splendore cuius universe stelle posite in firmamento sapiencie relucebant
          <ref target="#Nfbxhf2hpv" type="integer" />
          . Corpus egregium sub terra reconditur, cuius anima nobilis suo submictebat ingenio syderum summitates.
          <persName key="Guglielmo de Luna">Guillelmus</persName>
          , ille doctor eximius natus de
          <placeName key="Luni" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q270220">Luna</placeName>
          , sub luna
          <ref target="#Nsmbe9mt0r" type="integer" />
          velut luna defecit, sed utinam resurgeret quasi luna. Sane dies rapiens tantum virum de terra viventium, dies angustie, dies plena doloribus et lamentis dies autem satura ferienda gravi aut trenis ululanda tristisonis
          <persName key="Ieremie" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q158825">Ieremie</persName>
          <ref target="#Nm7absbkwc" type="integer" />
          .
        </p>
        <p>Ecce qui motus stellarum in arismetice numerabat, moriendo diminuit numerum sapientum. Ecce qui mensurabat orbem terrarum theurematibus geometrie, nunc in vilis terre tumulo mensuratur. Ecce qui proportione sonorum dulcisonum formabat virtute musice melodiama, cunctos militantes sub sapiencie studio, defectu suo, coegit ad gemitus et lamenta. Ecce qui ductu rationis volitabat in astra, nunc sub telluris glebula sepelitur.</p>
        <p>Plorate itaque, celi, desuper et terra misera congemiscat. Insonet dolentis aeris terremotus et gemat circulus orizontis. Plora, plora, societas planetarum, quia medius vestrum iam subiacet umbre terre, qui vos illuminabat ad plenum, cuius sapientie speculo natura vestra fiebat mortalibus manifesta.</p>
        <p>
          Iudicate, habitantes
          <placeName key="Samaria" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1294629">Samariam</placeName>
          , et attendatis, incole
          <placeName key="Babilonia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q5684">Babilonis</placeName>
          , quid potuit sapientia tanti viri nisi prenoscere diem mortis, qui decernens in quarto die infirmitatis sue coniuntionem solis et lune, que coniuntio combustio dicitur, combustionem vite sue quasi divino presagio prophetavit. In coniuntione vero Martis et Lune, a Marte mortis, pro dolor, est devictus. Nimirum, cum supereminet dies mortis, periit omnis consilii claritudo. Est enim illud impossibile consiliabile fieri quod necessarium comprobatur. Non igitur fortis in fortitudine sua, non pulcher in pulchritudine sua, non sapiens in sapientia, glorietur cognoscere Deum vivum, cui nullus moritur, sed moriendo mictitur in melius, de tenebris transit ad lucem et de labore doloris ad requiem sempiternam.
        </p>
        <p>
          Quem genuit
          <placeName key="Luni" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q270220">Luna</placeName>
          , qui quadruvialis et una
                clara fuit luna, thorus est huic terrea cuna.
                Sol fuit iste soli, patuit cui celica soli
                ars, flent astra poli desuntque lumina soli.
                Gloria linguarum
          <persName key="Guglielmo de Luna">Guillelmus</persName>
          erat variarum,
                hoc mare quod rarum felix transivit inanum
          <ref target="#Np7q384xcn" type="integer" />
          .
                Hic en translator erat optimus enucleator,
                clarus plantator morum, virtutis amator.
                Qui coluit celos, nunc sub tellure quiescit,
                cuius ab ore melos fluxit, dare famina nescit.
                Doctor quadruvii, variis dotate loquelis,
                hic,
          <persName key="Guglielmo de Luna">Guillelme</persName>
          , iaces, translator mente fidelis
          <ref target="#Nwzbqwgruq" type="integer" />
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nq0lv4y5fu" type="integer">
            Il termine è da intendersi nel senso di
            <hi rend="italic">atramentum</hi>
            , ovvero inchiostro.
          </note>
          <note xml:id="Nfbxhf2hpv" type="integer">Cfr. il doc. 25.</note>
          <note xml:id="Nsmbe9mt0r" type="integer">
            Forse l’espressione sub luna sarebbe da emendare in
            <hi rend="italic">sub terra</hi>
            : cfr. Delle Donne,
            <hi rend="italic">Guglielmo de Luna</hi>
            cit., p. 229 nota 17.
          </note>
          <note xml:id="Nm7absbkwc" type="integer">
            La frase presenta alcuni problemi editoriali: cfr.
            <hi rend="italic">ibid.</hi>
            , p. 229 nota 18.
          </note>
          <note xml:id="Np7q384xcn" type="integer">
            La parola presenta difficoltà interpretative. Su alcune proposte di correzione(
            <hi rend="italic">in annum</hi>
            ,
            <hi rend="italic">ignarum</hi>
            ,
            <hi rend="italic">irarum</hi>
            ,
            <hi rend="italic">Icarium</hi>
            ), cfr.
            <hi rend="italic">ibid.</hi>
            , p. 231, nota 27.
          </note>
          <note xml:id="Nwzbqwgruq" type="integer">
            Il primo di questi versi è registrato da Walther,
            <hi rend="italic">Initia carminum</hi>
            cit., n. 15346a. Sulla struttura di questi esametri leonini cfr. Delle Donne,
            <hi rend="italic">Guglielmo de Luna</hi>
            cit., pp. 230-231 nota 29.
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p />
        <span type="notes" />
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>