<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Doc. 26</title>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Cristiano Amendola</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne; Roberto Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>FedOA Press</publisher>
        <pubPlace>Napoli</pubPlace>
        <date>2025</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition">Ed. di riferimento: Delle Donne 2010, doc. 25 pp. 144-146</bibl>
          <bibl type="edition">Ed. precedente: Paolucci, pp. 44-45, n. XIV (dal ms. F)</bibl>
          <bibl type="primary-source" />
          <bibl type="source" />
          <bibl type="tradition">Ms.: F, cc. 59v-60r, che riporta la seguente rubrica: «Epistola consolatoria de morte magistri Arnaldi Catalani philosophi, qui ignoravit diem et finem mortis sue»</bibl>
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>26</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                <hi rend="italic">Consolatio</hi>
                composta dal maestro
                <persName key="Terrisio di Atina" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3984768">Terrisio</persName>
                per la morte del maestro
                <persName key="Arnaldo Catalano">Arnaldo Catalano</persName>
                , filosofo
                <ref target="#Ny46tdnj7h" type="integer" />
                .
              </p>
              <span type="notes">
                <note xml:id="Ny46tdnj7h" type="integer">
                  Non è possibile proporre alcuna datazione certa per questa lettera, che
comunque, dato il periodo in cui fu attivo
                  <persName key="Terrisio di Atina" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3984768">Terrisio</persName>
                  , va probabilmente collocata
intorno agli anni Quaranta del Duecento.
                </note>
              </span>
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="copy" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>[1240 circa?]</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          <placeName key="Napoli" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2634">Neapolitani</placeName>
          studii doctoribus reverendis magister
          <persName key="Terrisio di Atina" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q3984768">Terrisius</persName>
          eorum minimus non plus sapere quam oportet.
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          Inter magnilocos philosophie proceres, quos
          <placeName key="Italia" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q38">Ytalia</placeName>
          fovet et nutrit, magister
          <persName key="Arnaldo Catalano">Arnaldus Catalanus</persName>
          <ref target="#Nn1110e1pn" type="integer" />
          non infimus, paulo ante multo sciencie vestitus honore, in punto, sicut vidistis, miserabiliter expiravit; cuius ossa et cineres urbs ista servat
          <placeName key="Napoli" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q2634">Neapolis</placeName>
          , spiritus autem, cum, sicut de filiis
          <persName key="Adamo" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q70899">Adam</persName>
          , sursum ascenderit
          <ref target="#Nrq67z1p0l" type="integer" />
          , utinam ad patriam paradisi
          <ref target="#N0ggjje90a" type="integer" />
          . Ad cuius transitum, licet impresentialiter, forte obscurata sunt sydera
          <ref target="#Nbo84z14ob" type="integer" />
          , quorum semitas edocebat, elementa concussa sunt, circa que sua intentio versabatur, ipsa etiam natura turbata, nam ipsius archana humanis mentibus inserebat. Que nimium peccasse videtur, quia suum non defendit actorem, qui animam suam posuit pro natura et mirum in modum, quod cum sue resolutionis tempore de anima disceptaret, uno solo momento suam sibi animam non potuit retinere; que ad minus sui discessus tempus debuit presignasse, ut non videretur in se ipsam tanto laboris opere consumpsisse. Legitur enim
          <persName key="Martino, maestro">Martinum</persName>
          <ref target="#Nfi91uz3za" type="integer" />
          longo tempore ante sui obitum prescivisse; si tantus magister suum finem penitus ignoravit, in quo ex parte docemur quod anime rationalis cognitio aput philosophos recta non fuit: cui precepto tanto plus redigit, quanto suctilius indagatur, iuxta illud: «accedet homo ad cor altum et exaltabitur Deus»
          <ref target="#Nnrqlz2g8d" type="integer" />
          .
        </p>
        <p>
          Discite igitur, prudentes huius seculi, discite vos, magistri, quod solus Deus potens est de lapidibus filios
          <persName key="Abramo" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q9181">Abrhae</persName>
          suscitare
          <ref target="#Nwbhfq3tk2" type="integer" />
          . Discite quod per se nichil sydera possunt. Discite quod elementorum ratio in eo solo consistit, qui suum mundum perpetua ratione gubernat
          <ref target="#Nmkvgzhrko" type="integer" />
          . Discite quod natura sui iuris non est. Discite quod ancilla nostri corporis suo Domino stat et cadit. Actendite desuper quod tantum unusquisque scire comprehenditur, quantum Sancti Spiritus gratia subministrat: quia nemo potest dicere Iesum nisi in Spiritu Sancto
          <ref target="#N0rfiy3l8e" type="integer" />
          . Actendite quantum sit amara mortis memoria. Actendite ut colligatis novissima, que purgantur secundum quod legitur: memorare, fili, novissima tua et in eternum non peccabis
          <ref target="#N2wm4gfqcv" type="integer" />
          . Quis enim novit si spiritus filiorum
          <persName key="Adamo" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q70899">Adam</persName>
          ascendat sursum et filii iumentorum descendant deorsum
          <ref target="#Nwgl9r73dc" type="integer" />
          ? Non
          <persName key="Socrate" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q913">Socrates</persName>
          , non
          <persName key="Platone" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q859">Plato</persName>
          nec filii tenebrarum
          <ref target="#Nk1muxjtks" type="integer" />
          .
        </p>
        <p>
          Doctor predoctus, studii fornace recoctus,
  cui patuere vie totius philosophie,
          <persName key="Arnaldo Catalano">Arnaldus</persName>
          dictus mortis certamine victus,
  hic iacet astrictus et vermibus ipse relictus.
  Cui non potuerant conludere mille sophiste,
  respice quo loculo doctor concluditur iste
          <ref target="#N9hrgljvfj" type="integer" />
          .
        </p>
        <span type="notes">
          <note xml:id="Nrq67z1p0l" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">Eccles.</hi>
            , 3, 21. Si è intervenuti sulla base di questa occorrenza.
          </note>
          <note xml:id="N0ggjje90a" type="integer">
            È un’espressione tratta dalla liturgia. Cfr.
            <hi rend="italic">Oratio altera in die depositionis defuncti</hi>
            .
          </note>
          <note xml:id="Nbo84z14ob" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">Ioel</hi>
            , 2, 10; cfr. anche il doc. 26.
          </note>
          <note xml:id="Nfi91uz3za" type="integer">
            Non è possibile stabilire di chi si tratti. Potrebbe essere il
            <persName key="Martino, maestro">Martino</persName>
            che fu maestro di
            <persName key="Tommaso d'Aquino" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q9438">Tommaso d’Aquino</persName>
            : cfr. Grabmann,
            <hi rend="italic">Mittelalterliches Geistesleben</hi>
            cit., p. 251, che ipotizza una sua identificazione con
            <persName key="Martino di Dacia">Martino di Dacia</persName>
            . In ogni caso, nella lettera successiva, si dice che anche
            <persName key="Guglielmo de Luna">Guglielmo de Luna</persName>
            conobbe in anticipo il giorno della sua morte.
          </note>
          <note xml:id="Nnrqlz2g8d" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">Ps.</hi>
            , 63, 7.
          </note>
          <note xml:id="Nwbhfq3tk2" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">Matt.</hi>
            , 3, 9;
            <hi rend="italic">Luc.</hi>
            , 3, 8. Si è intervenuti sulla base di queste occorrenze.
          </note>
          <note xml:id="Nmkvgzhrko" type="integer">
            Cfr. Boet.,
            <hi rend="italic">Cons.</hi>
            , metr. III 9, 1; ma cfr. anche Petrus de Vinea,
            <hi rend="italic">Epist.</hi>
            , III 44 (= Delle Donne,
            <hi rend="italic">Il potere</hi>
            cit., p. 63).
          </note>
          <note xml:id="N0rfiy3l8e" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">I Cor.</hi>
            , 12, 3.
          </note>
          <note xml:id="N2wm4gfqcv" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">Eccli.</hi>
            , 7, 40.
          </note>
          <note xml:id="Nwgl9r73dc" type="integer">
            Cfr.
            <hi rend="italic">Eccles.</hi>
            , 3, 21. Si è intervenuti sulla base di questa occorrenza.
          </note>
          <note xml:id="Nk1muxjtks" type="integer">
            Cfr. Petrus de Vinea,
            <hi rend="italic">Epist.</hi>
            , III 44 (= Delle Donne,
            <hi rend="italic">Il potere cit.</hi>
            , p. 63).
          </note>
          <note xml:id="N9hrgljvfj" type="integer">
            Il primo di questi versi è registrato da Walther,
            <hi rend="italic">Initia carminum</hi>
            cit., n. 21034. Sulla struttura di questi esametri cfr. Delle Donne,
            <hi rend="italic">Guglielmo de Luna</hi>
            cit., pp. 231-232 nota 29.
          </note>
          <note xml:id="Nn1110e1pn" type="integer">
            Riguardo al personaggio non si posseggono notizie oltre a quelle fornite
    in questo testo. Non può trattarsi, in ogni caso, di
            <persName key="Arnaldo di Villanova" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q356568">Arnaldo di Villanova</persName>
            , pure
    talvolta chiamato
            <persName key="Arnaldo di Villanova" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q356568">Catalano</persName>
            . Cfr., comunque, anche C.H. Haskins,
            <hi rend="italic">Studies in
    the History of Mediaeval Science</hi>
            , Cambridge Mass. 1924, p. 251.
          </note>
        </span>
      </div>
      <div type="escatocollo">
        <p />
        <span type="notes" />
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>