<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Ep. I 1 (Collegerunt pontifices et Pharisei...)</title>
        <author>Petrus de Vinea</author>
        <respStmt>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
          <resp>revision by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>transcription by</resp>
          <name>Martina Pavoni</name>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <name>Martina Pavoni</name>
          <resp>mark-up by</resp>
        </respStmt>
        <respStmt>
          <resp>main editor</resp>
          <name>Fulvio Delle Donne</name>
        </respStmt>
      </titleStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>BUP - Basilicata University Press</publisher>
        <pubPlace>Potenza</pubPlace>
        <date>2026</date>
        <availability>
          <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0)</licence>
        </availability>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <listBibl>
          <bibl type="edition">L'epistolario di Pier della Vigna, coord. di E. D'Angelo, ed. crit. a cura di A. Boccia, E. D’Angelo, T. De Angelis, F. Delle Donne, R. Gamberini, Soveria Mannelli 2014, pp. 79-87</bibl>
          <bibl type="bibliography" />
          <bibl type="source-register" />
          <bibl type="primary-source" />
          <bibl type="tradition">Par. lat. 8563, cc. 1r-2r</bibl>
          <bibl type="main_source" />
        </listBibl>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <idno>Ep. I 1</idno>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <summary>
              <p>
                <persName key="Federico II di Svevia, imperatore" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q130221">Federico II</persName>
                si scaglia con violenza contro il papa e i cardinali che lo hanno
                                scomunicato, biasimando in particolare il pontefice per l’appoggio dato ai suoi
                                nemici Lombardi e per aver dimenticato la sofferenza della
                <placeName key="Terrasanta" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q48175">Terrasanta</placeName>
                , preda
                                degli infedeli. Attribuisce gli errori del papa ai suoi difetti spirituali, l’avidità e
                                la gola, tra gli altri, e alla mancata obbedienza ai veri precetti cristiani. Ammonisce
                                infine il pontefice a riaccoglierlo nel grembo della Chiesa, minacciandolo
                                gravemente in caso contrario.
              </p>
              <span type="notes" />
            </summary>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="letter" />
          </physDesc>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    
  </teiHeader>
  <text>
    <body>
      <docDate>
        <date>1240</date>
      </docDate>
      <div type="protocollo">
        <p>
          Querimonia
          <persName key="Federico II di Svevia, imperatore" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q130221">Friderici imperatoris</persName>
          , 
                    super depositione sua contra papam et dominos cardinales.
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="testo">
        <p>
          1. Collegerunt pontifices et Pharisei consilium in unum, 
                    et aduersus principem Christianum dominum conuenerunt. Quid facimus?, inquiunt, quia 
                    hic homo de hostibus sic triumphat, si sic ipsum dimittimus, omnem sibi subiciet gloriam                     
                    Lombardorum, et more Cesareo ueniens non tardabit, ut posse nobis et locum auferat, et destruat 
                    gentem nostram. 
                    2. Vineam autem Domini Sabaoth aliis locabit agricolis et bonos absque iudicio male perdet. 
                    Obstemus ergo principiis, ne forte scintilla tenuis in flammam transeat destructiuam, et morbus 
                    quidem sic fistulare incipiens, non abscissus perueniat in medullas. 
                    3. Sepe enim uix ferus ignis extinguitur, et morbo
          <ref target="#Nbgs25sfe1" type="integer" />
          cronico salubris sero parabitur medicina. Nullos igitur huiusmodi
                    sermones principis attendentes, percutiamus, aiunt, acriter ipsum lingua, nec sagitta nostra plus lateat, sed procedat: 
                    sic procedat, quod feriat, sic feriat, quod ledat; sic ledatur, ut iaceat, sic prosternatur, quod amplius non resurgat, 
                    et tunc clare uidebimur, si sua somnia prosint illi.
                    4. Super cathedram
          <persName key="Mosè" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q9077">Moysi</persName>
          sedentes hoc tempore Pharisei, sic moti sunt contra Romanum principem 
                    oberrantes, quod actores malitiae facti simul et iudices, aperte iudicium subuerterunt. 
                    5. Tandem illos malitia sic intus et extra penitus excecauit, quod una prorsus errante clauium insontem et iustum 
                    principem ligauerunt. 
                    6. Sed audite mirabilem tam gloriosi principis ligaturam. Iste pater patrum, qui dicitur seruus seruorum Dei, omni 
                    prorsus exclusa iustitia, factus est aspis surda, non admittens Romani principis allegata, et uelut lapis, qui de 
                    funda iacitur, sic emisit subito uerbum malum, ac uelut omnino reiciens in perturbatione consilium, Quod scripsi, 
                    scripsi, uociferans, respuit uiam pacis.
                    7. Sed qui Christi uicarius diceris et
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petri</persName>
          successor etiam piscatoris, cur accensus furore 
                    refugis id, pro quo Rex omnium induit formam serui? Dic, rogo, quid resurgens a mortuis dixit 
                    primo discipulis suis ille magister omnium magistrorum? Non inquit: Arma et scutum sumite, non sagittam uel gladium, sed: Pax uobis. 
                    8. At quid gloriaris in malitia, qui solus in orbe diceris fraus et dolus? Quid aliud nisi: Pacem hymnus dicit 
                    angelicus, et tertius Agnus Dei, uel quid ille mirabilis Regis eterni filius, corporali presentia discessurus, 
                    tunc reliquit discipulis, cum rediit unde uenit? 
                    9. Certe pax et dilectio sunt principaliter illa duo, quae teneri uoluit post discessum. Ergo, si Christi 
                    uicarium et
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petri</persName>
          te asseris successorem, a Christi prorsus et
          <persName>Petri</persName>
          tramite non discedas, sed actus concordet actibus et Campanus inhereat
          <persName>Galileo</persName>
          . 
                    10. Istud autem satis et merito turbat Christi fidelium puritatem, quod
          <persName key="Petrus" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petrus</persName>
          , 
                    omnibus relictis et rete, sequi, Christo uocante, uoluit uiam uitae, qui tamquam 
                    omnia possidens, et nichil habens, ad thesaurum celestis patriae semper ardentius aspirabat.
                    11. Tu uero tamquam nichil habens, et omnia possidens, queris semper, quid deuores et derodas, nec sedare potest 
                    aliquando totus mundus uentris ingluuiem, quia tibi non sufficit orbis terrae. 
                    12.
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petrus</persName>
          autem, ut legitur, ad Portam ueniens Speciosam: .Nec aurum nec argentum habeo, dixit claudo. 
                    13. Tu uero si forsan incipit aceruus pecuniae minui, quem adoras, statim cum claudo claudicas, querens anxie, quae sunt mundi.
                    14. Sed qui, Christo iubente, predicas tamquam pastor Ecclesiae paupertatem, cur refugis quod hortaris, querens 
                    semper, ut copules aurum auro? In hoc ergo, non restat aliud, si non dormis, nisi ut summi pontificis predicatio contempnatur. 
                    15. De celo namque, si bene recolis, descendit linteum super
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petrum</persName>
          , cui: .Surge, macta et 
                    comede., dictum est, dum oraret: qui tamen immunda comedere noluit, quamuis esset dira esurie stimulatus.
                    16. Tu uero ad hoc uiuis, ut comedas, in cuius uasis et sciphis aureis scriptum est: "Bibo, bibis"; cuius uerbi 
                    preteritum sic frequenter in mensa repetis et post cibum, quod, quasi raptus usque ad celum tertium, Hebraice, Grece loqueris et Latine! 
                    17. Postquam autem impleta fuerit uentris ingluuies et stomachus usque ad summum eius, tunc super pennas uentorum 
                    estimas te sedere. Tunc Romanorum tibi substat Imperium, tunc afferunt munera reges terrae, 
                    tunc uinum mirabiles cito facit exercitus, tunc seruiunt omnes gentium nationes. 
                    18. Ploret igitur mater Ecclesia, quod pastor gregis Dominici factus est lupus rapax! Crassum 
                    quidem de grege comedens, confractum non alligat, et dissolutum ad propria non reducit, sed uelut amator schismatis, caput et actor 
                    scandali, pater doli, contra iura Romani principis et honorem tuetur hereticos, Dei quidem et omnium Christi 
                    fidelium inimicos, omni prorsus Altissimi timore postposito et hominum uerecundia ultroiecta.
                    19. Sed, ut possit hic melius cordis sui nequitiam occultare, predictos crucis hostes et fidei fouet et protegit sub 
                    quadam specie pietatis, asserens se Lombardis ad hoc tantum ferre subsidium in hac parte, ne
          <persName>Cesar</persName>
          ille plus cedat illos, aut iudicet plusquam requirit series sui iuris.
                    20. Sed dolosae uulpis astutia numquid in hoc falles ingenium uenatoris? 
                    21. At qui regis Israel, intende, singularis Dominici gregis pastor: dic, rogo, quid est hoc, quod curauit infirmos, 
                    ut legitur, a morbis ualidis, umbra
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petri</persName>
          ? 
                    22. Tu uero, tamquam uir sanguinum, ad hoc solum inuigilas, ut, facta strage uiuentium, sanguis innoxius effundatur, et de te, sacerdos male, optime dici potest, qui tuo tempore Deo displicere proponis, et excellentia tua es iracundiae temporis imitator, dicens: .Ignem ueni mittere in terram, uel guerram ueni ponere in Ecclesia, et quid aliud uolo, nisi ut inter se homines prelientur?.. Non enim est hoc
          <placeName>Romani pontificis</placeName>
          , cui: .Pasce., dictum est, .oues meas., ut illas quidem mortifices, quarum pastor et caput diceris, dux etiam et seruator. 
                    23. Istud quidem consideres, ut nec uoluntas uel furor opprimat ius et
                    uerum, quod ille Rex terrestrium et celorum, in terris diutius conuersando, nichil prorsus habere 
                    uoluit cum terrenis, sed docendo discipulos .beatos. pauperes spiritu tunc uocauit. 
                    24. Tu uero tantum habens in terris proprium et commune terrenis, in terris horrea thesaurizas. Sed, proh dolor!, quod 
                    thesauros Ecclesiae raro uel numquam in usus erogas egenorum.
                    25. Sed, ut testatur
          <placeName key="Anagni" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q116404">Anagnia</placeName>
          , mandasti domum fieri mirabilem, sicut regia solis erat, oblitus 
                    prorsus
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petri</persName>
          inopiae, qui dudum non habuit, nisi rete. Et, quod peius est, 
                    etiam illa nostra
          <placeName key="Gerusalemme" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q1218">Hierusalem</placeName>
          , in qua Christus, effuso                     
                    sanguine, pati uoluit et occidi, iacet ancillata canibus et tributaria Sarracenis.
                    26. Et tu Christi vicarius in hoc dormis, nec curas, quod nostra dolet hereditas ad alios deuoluta. 
                    Sedet enim deserta ciuitas, olim plena populo, et gentibus speciosa, Romani 
                    quidem antistitis omni prorsus solacio destituta, fundit riuos amaritudinis, quae mel et lac olim fundere consueuit.
                    27. Vox cuius uox turturis, quae pro cantu dat gemitum, uiduata plorat anxie, uelut
          <persName key="Rachele" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q207389">Rachel</persName>
          filios 
                    suos, quos in templo suo sancto non uidet sabbata uenerari, assidue regem regum Romanum expectans principem, captiuitatis suae fiduciam, et sui exterminii redemptorem.
                    28. Tu autem hostis
          <persName key="Erode" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q51672">Herodes</persName>
          impie, illuc ire timens, lapis offensionis et petra scandali, maris et 
                    terrae semitas conturbasti, ne
          <persName>Cesar</persName>
          iste mirabilis, mundi lumen et speculum 
                    sine ruga, succurrat more Cesareo terrae Dei. 
                    29. Sed defendis hereticos, perditionis filios et erroris, audire potes et merito uerbum illud: Error, cui non resistitur, 
                    adprobatur; nec est mirum, non enim cares occultae societatis scrupulo, qui manifesto facinori desinis obuiare.
                    30. Ad cor ergo reuertere, nec opponas te principi matris Ecclesiae defensori, sed attende et cogita, 
                    quod
          <persName key="Silvestro I, papa" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q47149">Siluestro</persName>
          dudum papae, pauperrimo latenti tunc temporis in cauernis respondit, 
                    ut decuit tantum uirum sacri munificentia
          <persName key="Costantino I, imperatore" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q8413">Constantini</persName>
          , qui curatus a leprae uitio, 
                    statim dedit Ecclesiae quicquid libertatis habet hodie uel honoris. 
                    31. Sed
          <persName key="Silvestro I, papa" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q47149">Siluestri</persName>
          successor male respondet hodie
          <persName key="Federico II di Svevia, imperatore" ref="https://www.wikidata.org/wiki/Q130221">Friderico</persName>
          . Non enim dimittis septuagies 
                    septies, sicut eterni Regis Filius dixit
          <persName key="Pietro" ref="https://https://www.wikidata.org/wiki/Q33923">Petro</persName>
          , qui non uis semel parcere instanter sepe ueniam postulanti. 
                    32. Aut cum dicat Apostolus: “Omnis potestas a Domino Deo est, et qui potestati resistit, diuinae potentiae contradicit”.
                    33. Reuertentem ergo ad gremium matris Ecclesiae benigne recipias filium singularem, presertim cum petat instanter ueniam 
                    sine culpa: alioquin leo noster fortissimus, qui hodie simulat se dormire, rugitu solo terribili trahet omnes a terrae 
                    finibus tauros pingues, et plantando iustitiam, Ecclesiam diriget, euellens prorsus et destruens cornua superborum.
        </p>
        <span type="notes" />
      </div>
      <div type="escatocollo" />
    </body>
  </text>
</TEI>